EINDIGHEID OF EEUWIGHEID? 87 



En waar de voorwaarden daartoe gegeven zijn , daar kan 't gevolg 

 niet uitblijven. En die voorwaarden bestaan , even zeker als zij vroe- 

 ger en altijd bestaan hebben , omdat ze 't noodzakelijk gevolg zijn 

 van 't onvernietigbaar bestaan van stof en aan stof gebonden kracht. 



En als de warmte , die door 't samenvallen van zon en planeten 

 geboren wordt , belangrijk genoeg is om gansche zonnestelsels te ver- 

 dampen — de voortdurend aangroeiende , hoewel ook niet oneindige 

 snelheid , waarmede zonnen uit onmetelijke verten elkander naderen , 

 kan wellicht groot genoeg worden , om , bij eindelijke botsing , alle 

 stof in gloeienden gasvorm van zoo hooge spanning uiteen te drijven , 

 dat de uiterste deelen van de nieuwe nevelvlek in de aantrekkings- 

 sferen van andere wereldstelsels kunnen overgaan, of, van hun eigen 

 hoofdmassa gescheiden , als wolken en stroomen van wereldstof door 

 de ruimte gedreven worden. 



Zoo kunnen kometen en meteoorstroomen gevormd zijn — al moe- 

 ten sommige meteoorsteenen een andere verklaring vinden , wanneer 

 ze werkelijk organische stoffen bevatten , die alle gedachte aan vol- 

 komen verbranding en verdamping buiten sluiten , en aan verbrok- 

 kelde maar niet verbrande werelden doen denken. 



Dat die oneindige opvolging van afwisselende toestanden in de toe- 

 komst , aan een gelijke oneindigheid in 't verleden moet beantwoorden , 

 en dat er dus evenmin een begin van wereldvorming en ontbinding 

 kan geweest zijn als er een einde zijn zal , dit kan redelijkerwijze niet 

 betwijfeld worden , en dat geeft ons een nieuwen en deugdelijken 

 grond voor ons geloof aan de onbegrepen en onbewezen — maa^r geenszins 

 ongerijmde eeuwigheid van 't heelal , als de eenig redelijke konzekwentie 

 van feiten, zooals 't bestaan van gloeiende gaswolken en zonnen, van 

 half afgekoelde planeten en doodvriezende manen , van de ringen van 

 Saturnus , en eindelijk van die oneindige massa's wereldstof ,• wier ont- 

 gloeiing in onzen dampkring zoowel 't tintelen van 't pooUicht als 

 't schitteren van meteoren veroorzaakt, of die we nu en dan in wolk- 

 of nevelachtige stroomen door de ruimte zien varen. 



Dat ook kometen zulke stroomen van wereldstof zijn , blijft juist , 

 onverschillig of die stroomen door samenhooping van meer verstrooide 

 en uit den gasvorm verdichte wereldstof, of door verbrokkeling van 

 oude werelden gevormd werden. 



De geschiedenis van de komeet van biela leert alleen dat zulke 

 stofwolken door andere hemellichamen verdeeld kunnen worden , en de 

 gescheiden deelen hun loop min of meer gewijzigd voortzetten. 



