96 ■ CHEMISCHE STOVEN. 



het tweede , en beteekenen dus beide uitdrukkingen volkomen hetzelfde. 

 Maar zoodra een stof tot haar smeltpunt is gekomen houdt die over- 

 eenkomst op. Een bekend voorbeeld kan dit ophelderen en aantoonen 

 dat er tot het smelten van ijs een aanmerkelijke hoeveelheid warmte 

 verbruikt wordt , die daaraan medegedeeld moet worden , enkel om 

 het smelten te weeg te brengen , zonder de temperatuur van dit ijs 

 in het minst te doen rijzen. Men vermenge een hoeveelheid fijn ge- 

 stoten ijs — sneeuw dus,' als die droog verkrijgbaar is, dus niet 

 aan een warmtegraad , hooger dan het vriespunt , is blootgesteld ge- 

 weest — ■ met een gelijke (7e?mc/*tehoeveelheid water, dat tot op 80° C. 

 of nog iets daarbeneden is verhit. In de sneeuw wees te voren de 

 thermometer 0° aan of, als 't vriezend weder is, een of meer graden 

 daarbeneden. Is het eerste het geval , dan zal , zoodra door eenig roeren 

 met den thermometer de sneeuw geheel gesmolten is, die thermometer 

 weder juist 0° aanwijzen , een blijk , dat al de warmte , die noodig 

 is geweest om het water van 0° tot bijna 80" te verhitten , verbruikt 

 is geworden om een gelijke hoeveelheid vast water — ijs of sneeuw — 

 te doen smelten. Had men van elk een kilogram genomen , dan zou 

 die laatste warmtehoeveelheid bijna 80 malen grooter zijn geweest 

 dan die welke noodig is om een kilogram water 1" te verwarmen. 

 Deze hoeveelheid neemt men algemeen als eenheid van warmte-hoeveel- 

 heid aan ■•■ en noemt ze Calorie. Een kilogram ijs van 0° verbruikt 

 dus, om. tot water van evenzeer 0° over te gaan, b^na 80 caloriën. 



En niet ijs alleen. Geene stof hoegenaamd kan van vast vloeibaar wor- 

 den" zonder daartoe warmte, en meestal een aanzienlijke hoeveelheid, 

 te verbruiken. Ook als zij niet door verwarming , maar door oplossing- 

 vloeibaar wordt. Een kilogram van een mengsel in gelijke deelen van 

 ammoniakzout en salpeter b. v. , met eene geschikte hoeveelheid (1,9 

 kilogram) water vermengd , lost zich daarin op en verbruikt tot zijn 

 vloeibaar worden minstens 70 caloriën, zoodat het mengsel, als elk 

 der bestanddeelen afzonderlijk een temperatuur van 10^ C. bezat, 

 al spoedig na het mengen eene van — 16° tot — 20° vertoont en dus 

 eene vrij aanzienlijke hoeveelheid water kan doen bevriezen , dat daar- 

 mede in aanraking wordt gebracht , zonder zich daarmee te kunnen 

 vermengen. 



Maar, hoe ongaarne ook, laat ik de »bevriezende mengsels" varen 

 — men begrijpt dat ik er hier zulk een beschreef — om dadelijk 



^ Deze kleine onjuistheid veroorloof ik mij liier, om niet in onnoodige uitvoeriglieid 

 Ie vervallen. 



