CHEMISCHE STOVEN. 97 



over te gaan tot een ander , voor ons tegenwoordig doel veel be- 

 langrijker onderwerp , tot wat men in zekeren zin het omgekeerde 

 van het vorige zou kunnen noemen. Volmaakt dezelfde hoeveelheid 

 warmte namelijk , die eene bepaalde hoeveelheid stof iierbruikt om van 

 vagt , vloeibaar te worden , ontioikkelt zij ook weder bij den tegen- 

 overgestelden overgang , bij dien van vloeistof tot vast lichaam , bij 

 wat wij , al naa-r haren aard , haar stollen of bevriezen noemen. Een 

 kilogram water b. v. , om van water op Oo tot ijs , ook van Oo , over 

 te gaan, moet evenzeer 80 ealorien verliezen, als het die moet toege- 

 voerd verkrijgen voor de tegenoverstelde verandering. 



Dit aan te toonen op even rechtstreeksche wijze als hierboven voor het 

 warmteverbruik is beschreven , is moeielijk. Maar om te bewijzen dat een 

 vloeistof als zij vast wordt warmte , en dikwijls een aanzienlijke hoeveel- 

 heid , ontwikkelt en dus hare eigene temperatuur zeer aanmerkelijk ver- 

 hoogt , kan men een zeer eenvoudigen weg inslaan , door gebruik te maken 

 van de eigenschap van sommige zoutoplossingen , die tot ver beneden 

 haar smelt- of stoUingspunt kunnen worden verkoeld, zonder daarbij 

 vast te worden , als men slechts zorgt dat zij bij die verkoeling niet 

 ook met het kleinste vaste deeltje van hetzelfde of een verwant zout in 

 aanraking komen. Het duidelijkst en gemakkelijkst ziet men dit aan 

 het zout dat in de chemie onder den naam van natrium-hyposulfiet 

 bekend is. De photographen , die er druk gebruik van maken , hebben 

 aan een oplossing daarvan den ietwat handiger naam van »hypo" ge- 

 geven. Stoot men dit zout fijn , althans tot stukjes van de grootte 

 eener erwt en kleiner, en brengt men het in een kookfleschje , dat 

 daarmede tot boven de helft is gevuld , met den bol van een geschikten 

 thermometer in het zout , dan ziet men dit bij verhitting van het 

 fleschje boven een spiritus- of gasvlam bij omstreeks 56° C. in zijn 

 kristalwater smelten. Men verhit het daarna nog tot omstreeks 65" 

 of hooger en schudt de vloeistof in het fleschje onder schuin houden 

 daarvan om , ten einde zeker te zijn dat niet misschien nog een klein , 

 ongesmolten kristalletje aan een hooger gelegen en dus koeler deel van 

 den wand is blijven zitten. Dit gedaan zijnde zet men het fleschje rustig 

 neder. Al naar de temperatuur van de omgeving en den inhoud van het 

 fleschje — het is raadzaam dit niet te klein te nemen , het moet zoo , 

 half gevuld, omstreeks 50 kubieke centimeters vloeistof bevatten — 

 ziet men in een paar uur of langer de temperatuur der vloeistof tot 

 20° of lager dalen , zonder dat het zout weder vast wordt. Werpt 

 men er dan een , vooraf ter zijde gelegd , zeer klein kristalletje van 

 zout in , dan begint de kristallisatie dadelijk en plant zich in weinige 



