98 CHEMISCHE STOVEN. 



oogenblikken , van liet kristalletje uit , door de geheele massa voort. 

 Maar daarbij rijst ook de thermometer soms tot 50° en hooger , ten 

 blijke dat er bij en door het vast worden een aanmerkelijke hoeveel- 

 heid warmte ontwikkeld is. En hiermede is lang nog niet alles af- 

 geloopen. De inhoud van het fleschje vertoont zich , wel is waar , als 

 met een netwerk van elkaar op vele punten rakende kristalnaalden 

 doorweven , maar deze laten nog veel ruimte tusschen elkaar open , 

 die met het nog vloeibare deel der te voren geheel gesmolten massa 

 zijn gevuld. De thermometer rijst nu ook niet meer. Maar zij daalt 

 ook niet, in langen tijd niet. Waarom niet? Omdat de temperatuur 

 hoog genoeg is geworden om het fleschje en dus het nu brijachtig 

 mengsel evenveel warmte aan de koudere lucht die het omringt , en 

 door uitstraling, in een zeker tijdsverloop te doen verliezen, als er in 

 dienzelfden tijd door het verder vastworden ontwikkeld wordt. Maar 

 na korter of langer tijd begint de thermometer , eerst langzaam en dan 

 sneller , te dalen. Dit laatste vooral , als het zout geheel vast gewor- 

 den , tot een samenhangende vrij harde massa gestold is , en dus de 

 warmteontwikkeling geheel heeft opgehouden. 



Het gebruik dat ik hierboven beschreef, juist van het daar ge- 

 noemde zout , om de warmteontwikkeling bij het vast worden aan te 

 toonen , mag niemand op het denkbeeld brengen dat deze alleen bij 

 dit zout bemerkbaar of zelfs alleen daarbij zeer aanmerkelijk zou zijn. 

 Er zijn een aantal stoffen , waarbij die ontwikkeling bij het vast wor- 

 den van dezelfde gewichtshoeveelheid veel grooter is ; zij is slechts , 

 door de opgegeven eigenschap daarvan, veel gemakkelijker dan bij 

 de meeste andere stoffen bij het genoemde zout icaar te nemen. En 

 zij is algemeen en voor alle stoffen geldig die in de beide toestanden , 

 als vast lichaam en vloeistof, kunnen bestaan. Elke daarvan verbruikt 

 warmte bij het smelten en ontwikkelt weder evenveel als zij stolt. 

 En de stolling , eens begonnen , kan niet voortgaan als de daarbij 

 ontwikkelde warmte niet een uitweg vinden kan , b. v. door zich 

 mede te deelen aan de omringende lucht , die daartoe kouder moet zijn 

 dan die vloeistof. Daardoor is elke vloeistof in dien toestand een verwar- 

 mingsmiddel voor hare omgeving. Voor lucht, van even beneden het 

 vriespunt in een geheel of bijna afgesloten ruimte voorhanden, is de 

 aanwezigheid van water dat daar bevriest , zoolang het nog niet ge- 

 heel bevrozen is , door de warmte die bij dat bevriezen ontwikkeld 

 wordt , in staat ■ — als de hoeveelheid en ook de oppervlakte daar- 

 van , welke met die lucht in middellijke of onmiddellijke aanraking 

 is , maar groot genoeg zijn — om een verdere verkoeling dier lucht 



