106 ASTRONOMISCHE PROBLEMEN. 



en metingen aantooaen dat deze bestaan, afzonderlijk in het oog te 

 honden. 



»Eene zeer gewichtige en dringende vraag voor den hedendaagschen 

 astronoom is die: of de asdraaiing onzer aarde geheel gelijkmatig is, 

 en, zoo niet, op welke wijze en in welken graad daarin verschillen 

 bestaan. Het gewicht dezer vraag ligt vooral in de omstandigheid , dat 

 die asdraaiing voor ons de grondslag is voor de eenheid van tijd. 



»Tot voor betrekkelijk korten tijd bestond er geen enkele grond om 

 te vermoeden dat die eenheid niet volstrekt onverandelijk is en geene 

 afwijkingen kan toonen , welke voor menschelijke oogen waarneembaar 

 zijn. Wel is waar heeft men lang geweten dat elke verandering in 

 de afmetingen van den aardbol en in hare gedaante invloed moet 

 uitoefenen op de lengte des dags. De verplaatsing van deelen der 

 oppervlakte of der aardlagen door aardbevingen , door de langzame 

 rijzing of daling van eilanden en vaste landen , het vervoer van stoffen 

 naar of van den aequator door rivieren en zeestroomen , de ophooping 

 van ijs in de poolstreken of op de kruinen der bergen, — al deze 

 en dergelijke oorzaken moeten noodwendig eenig uitwerksel op de 

 draaiing der aarde hebben , evenals ook de door eb en vloed alsmede 

 door de passaatwinden voortgebrachte wrijving. Doch men heeft aan- 

 genomen dat al die werkingen zoo klein zijn en zoo tegen elkander 

 opwegen , dat zij in werkelijkheid als liggende aan de waarnemings- 

 grenzen kunnen worden beschouwd en daarom veronachtzaamd. Ook 

 is het geenszins zeker dat zij dit niet doen ; alles wat men daarom- 

 trent zeggen kan , is dat men begint te vragen : of zij inderdaad te 

 klein zijn of niet? 



»De grond waarop men merkbare wisselingen in den duur der draaiing 

 om de as vermoeden kan , is hoofdzakelijk gelegen in zekere tot dus 

 ver onverklaarbare onregelmatigheden in de schijnbare bewegingen der 

 maan. Onder alle hemellichamen is zij degene , die haar plaats zoo 

 snel verandert, dat kleine onnauwkeurigheden van een of twee seconden 

 in den waarnemingstijd tot merkbare afwijkingen van de door waar- 

 neming gevonden plaats van die welke door berekening gevonden 

 wordt kunnen leiden. Eene fout van eene seconde in den tijd beant- 

 woordt aan eene halve seconde in hare plaats aan den hemel , eene 

 wel is waar kleine doch volkomen waarneembare grootheid. Geen ander 

 hemellichaam heeft eene daarmede in vergelijking komende snelheid 

 van schijnbare beweging , met uitzondering van de binnenste der Mars- 

 manen. Maar dit lichaam is zoo klein , dat eene nauwkeurige waar- 



