ASTRONOMISCHE PROBLEMEN. 107 



neming alleen uitvoerbaar is met de grootste kijkers die thans be- 

 staan , en op tijden , wanneer Mars buitengewoon nabij aan onze aarde is. 



»Nu zyn in den laatsten tijd alle bewegingen der maan zeer zorg- 

 vuldig onderzocht geworden , zoowel theoretisch als door waarneming , 

 en in weerwil van dit alles blijven er onnauwkeurigheden over die 

 eene verklaring behoeven. Wij zijn gedwongen eene van de drie vol- 

 gende mogelijkheden aan te nemen: hetzij dat de maantheorie op 

 eenigerhande wijze mathematisch onvolkomen is en dat men daarom 

 de werking van de zwaartekracht der aarde , der zon en van andere 

 bekende hemellichamen op hare beweging niet nauwkeurig kan aan- 

 geven ; — óf er bestaat eene of andere onbekende kracht , die niet 

 de aantrekking van de genoemde lichamen is , maar invloed op de 

 beweging der maan oefent , — óf eindelijk de asdraaiing der aarde 

 is meer of min onregelmatig en hierdoor wordt de tijdrekening in 

 de war gebracht en de juiste voorzegging bemoeilijkt. 



» Wanneer het laatste werkelijk het geval is, dan is dit in zekeren 

 zin zeer ontmoedigend , omdat men dan eene grens moet trekken voor 

 de nauwkeurigheid der voorzeggingen in het algemeen , totdat een 

 andere tijdmaaat is gevonden, om den »dag" en de » seconde" te 

 vervangen. 



»De vraag dringt zich dus aan ons op: hoe kan de gelijkmatigheid 

 van den dag worden beproefd ? De maanbewegingen wekken verdenking , 

 maar niets meer , want het is ten slotte even waarschijnlijk dat er 

 aan de mathematische theorie iets ontbreekt , als dat de lengte des 

 dags een merkelijk verschil aanbiedt. 



»Tot heden werden de gewichtigste beproevingsmiddelen ontleend 

 aan de voorbijgangen van Mercurius en de eclipsen der Jupiter-manen. 

 De zeer uitvoerige en moeilijke onderzoekingen , waaraan professor 

 NEWCOMB alle bekende overgangen , eclipsen en sterbedekkingen heeft 

 ten grondslag gelegd , pleiten voor eene bestendigheid des dags en maken 

 het waarschijnlijk dat ongelijkheden in de bewegingen der maan die 

 door de gravitatie-theorie alleen onverklaarbaar zijn , werkelijk be- 

 staan , en wel zoodanige als dat de middelbare beweging der maan 

 van 1800 tot 1875 feitelijk kleiner, d. i. langzamer zoude geweest 

 zijn dan van 1720 tot 1800. Tot nog toe zijn de waarnemingen der 

 Jupiter-manen niet met genoegzame nauwkeurigheid gedaan , om van 

 eenig nut te zijn voor de oplossing van zoo teedere vraagstukken ; 

 thans echter worden die waarnemingen te Cambridge (Mass.) en ook 

 elders uitgevoerd volgens methoden , die een grooteren graad van 



