ASTRONOMISCHE PROBLEMEN. 111 



over de getij -ontwikkeling van onzen satelliet. Zonder de juistheid 

 toe te geven van zijne getal-uitkomsten omtrent den ouderdom , de 

 vroegere en toekomstige geschiedenis der maan , kan men toch er- 

 kennen dat DARWiN eene zeer waarschijnlijke en bevredigende ver- 

 klaring heeft gegeven van de wijze waarop de tegenwoordige toestand 

 allengs ontstaan is door de werking van bekende en erkende oorzaken , 

 en dat hij een nieuw veld van onderzoek geopend en den weg ge- 

 toond heeft, om er in door te dringen. De invoering der leer van 

 het behoud van arbeidsvermogen als een middel, om de voorwaarden 

 der beweging en samenstelling van een astronomisch stelsel vast te 

 stellen , is een zeer belangrijke vooruitgang. 



»In het planetenstelsel ontmoeten wij in hoofdzaak dezelfde pro- 

 blemen als bij de maan en bovendien eenige van bijzonder belang. 



» Ten aanzien der bewegingen van de grootere planeten , is de overeen- 

 stemming tusschen theorie en waarneming zoo goed als men slechts 

 wenschen kan. Hier heeft de arbeid van leverrier, van hill, van 

 NEWCOMB en anderen de baan zoo geopend , dat er waarschijnlijk vele 

 tientallen van jaren zullen verloopen , voordat er afwijkingen van ge- 

 noegzame grootte zullen ontstaan zijn om eenigszins belangrijke cor- 

 rectien aan onze tegenwoordige tafels aan te brengen. Leverrier zelf 

 echter wees op eene in het oog loopende en aanmerkelijke uitzonde- 

 ring van de algemeene berekenbaarheid der planeten. Mercurius , de 

 het dichtst bij de zon staande planeet en van welke men dus ver- 

 wachten zoude dat zij het best bekend zoude zijn , biedt nog weer- 

 stand aan de toepassing der berekening ; het perihelium van zijne baan 

 om de zon beweegt zich sneller dan door de werking der overige 

 bekende planeten kan worden verklaard. Het bewijs hiervan , dat 

 leverrier voor ruim dertig jaren geleverd heeft , is door alle vol- 

 gende waarnemingen en berekeningen , inzonderheid door die van new- 

 COMB , versterkt geworden. Leverrier's eigene meening — waarmede 

 hij stierf — was , dat de werking wordt voortgebracht door eene of 

 meer onbekende planeten tusschen Mercurius en de zon ; maar zooals 

 de zaak thans staat , moet elk onpartijdig waarnemer erkennen dat 

 de waarschijnlijkheid van het bestaan van eenig zoodanig lichaam van 

 belangryke afmetingen uiterst gering is. Wij vergeten hierbij geenszins 

 de talrijke gevallen van ronde vlekken die op de zonneschijf gezien 

 zijn , noch de tijdens zonneclipsen door watson , swift , trouvelot en 

 anderen geziene kleine sterren ; maar de bewezen mogelijkheid van 

 eene dwaling of vergissing in al zulke gevallen , tegenover de talrijke 



