ASTRONOMISCHE PROBLEMEN. 121 



gewone veerkrachtigheid der gassen , ter verklaring des verschijnsels , 

 als daarmede verbonden , te erkennen. Wat het werkelijk bestaan van 

 een gashulsel van zoo groote uitgebreidheid rondom de zon betreft , voeg 

 ik er bij dat andere verschijnsels dan die welke uitsluitend tijdens 

 eene eclips worden waargenomen , namelijk de plaatselijke vorming 

 van wolken van gloeiende waterstof in groote hoogten en de gedaanten 

 en bewegingen der hoogste protuberanzen , daarvoor pleiten. 



» Onder alle zon-problemen is er echter geen dat zoo hooge belang- 

 stelling wekt als dat aangaande de zonnewarmte , hare onderhouding 

 en duur. Ik voor mij kan geen fout vinden in de oplossing die door 

 HELMHOLTZ is voorgeslagen , namelijk dat de warmte der zon onder- 

 houden wordt door de steeds voortgaande samentrekking van haar 

 lichaam. De eenige tegenwerping van gewicht is dat daarbij de ver- 

 loopen duur van het zonnestelsel beperkt wordt tot weinig meer dan 

 twintig millioenen jaren , waartegen vele geologen protesteeren. De- 

 zelfde theorie geeft voor de toekomst van den levenstijd der zon ongeveer 

 de helft van dit aantal jaren ; doch dit is geen tegenwerping , daar 

 er wel geen grond bestaat om te twijfelen aan het eindelijk ophouden 

 der zonnewarmte en daarmede aan den eindelijken dood van het ge- 

 heele stelsel. Maar terwijl deze hypothese op treffelijke wijze beant- 

 woordt aan de door het geval gestelde eischen en een noodzakelijk 

 gevolg van alles wat wij weten schijnt te zijn , moet tevens worden 

 erkend , dat zij geene bevestiging door de ervaring toelaat. Geene 

 voor ons mogelijke metingen kunnen , voor zoo ver wij thans zien 

 kunnen , haar beproeven. 



» Ook moet worden toegegeven , dan zich veel ten gunste van andere 

 theoriën laat zeggen; b. v. voor het onderhouden der warmte van 

 de zon door daarop vallende meteorieten en voor de andere hoogst 

 belangwekkende en geestrijke hypothese van sir william siemens. 



» Ten aanzien der eerste zie ik echter niet in hoe men , haar uit- 

 sluitend aannemende , niet ook tot het besluit moet komen , zooals 

 reeds door professor peirce is opgemerkt , dat de aarde van de daarop 

 vallende meteorieten evenveel warmte ontvangt als van de zon. Dit 

 zoude den val van eene meteorietenmassa vorderen , die meer dan 

 zestig millioenen maal zoo groot is als de beste schattingen van de 

 werkelijk vallende massa veroorloven. En dit zoude ook aan de meest 

 oppervlakkige waarneming niet kunnen ontsnappen , daar die massa 

 150 tonnen op de vierkante mijl zou moeten bedragen. 



»Wat de siEMENsche theorie betreft, zoo schijnt het — gezwegen 



