DE ZOUTMIJNEN TE STASSFURT. 159 



En wie nu na het vernemen van zulke ontzaggelijk groote hoeveel- 

 heden , die wij wel is waar in cijfers kunnen uitdrukken maar niet 

 met onze verbeeMing kunnen omvatten , vreezen mocht , dat de voorraad 

 uitgeput zou raken , hij verneme de verzekering , dat de ervaring 

 der laatste jaren die vrees allerminst rechtvaardigt. Immers in 1882 

 steeg de opbrengst aan carnalliet tot niet minder dan ruim 2.000.000.000 

 K. O. 



Boven noemde ik reeds eenige toepassingen , die van het chloorkalium 

 worden gemaakt. Daartoe moet het echter eerst uit het carnalliet 

 afgezonderd worden , waarin het met chloormagnesium verbonden is. 

 De grondstof wordt daartoe in water opgelost en uit deze oplossing 

 wordt door uitdamping het chloorkalium verkregen , terwijl het chloor- 

 magnesium opgelost blijft. Door herhaalde kristallisatiën , waarover ik 

 hier niet uitvoeriger behoef te spreken, scheidt men 75 a 85°/o van 

 het in de ruwe grondstof bevatte chloorkalium af. Ook de landbouw- 

 kunde maakt van dit zout een nuttig gebruik. 



Terwijl het chloormagnesium tot nog toe weinig toepassingen vond, 

 noemt men nog als zoogenoemde bijproducten van vrij groot belang 

 magnesiumsulfaat (engelsch zout of bitterzout) en natriumsulphaat 

 (glauberzout) , welke laatste stof een gewenscht middel voor de koud- 

 makende mengsels is. Ook heeft men hier en daar uit de broomver- 

 bindingen, die in de oplossing van het chloormagnesium werden aangetrof- 

 fen , het broom afgescheiden en dientengevolge jaarlijks eene hoeveelheid 

 van 300.000 K. G. verkregen. Wanneer men het groot aantal takken 

 van nijverheid overziet, waarvoor de ontginning der zoutlagen bij 

 Stassfurt de noodige bestanddeelen levert , dan behoeft het wel geen 

 nader betoog , van hoe groot belang de rijkdom dezer lagen voor de 

 samenleving is. 



II 



Toch verdient het zoutgebied van Stassfurt ook wegens eene andere 

 reden onze opmerkzaamheid ten volle. De wijze, waarop de verschil- 

 lende zouten gelegen zijn , leert ons een blik slaan in het verre ver- 

 leden , waarin de aardbodem zijne schatten voor den mensch bereidde ; 

 zij legt eene bladzijde van de geschiedenis dier zouten voor ons open , 

 geschreven als met een raadselachtig letterschrift , waarvan de heden- 

 daagsche natuur ons den sleutel verschaft. Hier en daar gelukt het 

 een woord te ontcijferen ; het overige vullen onze gissingen aan en 



