160 DE ZOUTMIJNEN TE STASSFURT. 



ZOO leeren wij iets verstaan van de wijze , waarop onze aarde door 

 haren Schepper werd toebereid. 



Toen de samenstelling van het eerst uit de boorgaten te voorschijn 

 gehaalde zont niet aan de gekoesterde wenschen beantwoordde , werd 

 door DR. KARSTEN en PROF. MARCHAND de vcrwachting uitgesproken , 

 dat de bovenste gedeelten der zoutlaag misschien wat haar scheikun- 

 dige samenstelling betreft verschillen zou van hetgeen zich op eene 

 grootere diepte bevond. Hoe schitterend bevestigde de uitkomst hunne 

 voorspelling ! 



Zij was trouwens geen los vermoeden , maar eene op de wetten der 

 kristallisatie gegronde meening. Sta mij toe dit duidelijk te maken , 

 voordat ik nader over de opeenvolging der zouten bij Stassfurt spreek. 

 Stel , men had in een bekerglas met koud water zooveel suiker en 

 zooveel keukenzout opgelost , dat dit water niet meer van die stoffen 

 opnemen kon , m. a. w. dat die oplossing verzadigd was , wat zou er 

 dan gebeuren , wanneer men haar tot eene hoogere temperatuur b. v. 

 tot 40° C verwarmde en dien warmtegraad een langen tijd achtereen 

 liet voortduren ? Zag men al onmiddellijk na de verwarming niets 

 bijzonders gebeuren , weldra zou het water gedeeltelijk verdampt zijn 

 en wat overbleef was niet voldoende meer om het keukenzout opge- 

 lost te houden. Op den bodem van het glas zet zich dus eene laag van die 

 stof af, wier dikte toeneemt al naar gelang van den duur der ver- 

 warming. Maar is dat zout nu niet met suiker vermengd? Neen, 

 want door de verwarming van het water is zijn vermogen toegeno- 

 men om suiker op te lossen ; er kan daarom een aanzienlijk gedeelte 

 van het water verdampen , voordat de suiker zich uit de vloeistof af- 

 zet. Terwijl suiker in warm water in veel sterkere mate oplosbaar is 

 dan in koud water , is dit verschil voor keukenzout zóó gering , dat 

 men deze stof dikwijls even sterk oplosbaar in koud als in warm water 

 noemt. 



Maar wat gebeurt er , wanneer men het bekerglas laat bekoelen , 

 nadat de laag keukenzout op den bodem b. v. 2 cM. dik geworden 

 is? De verdamping van het water heeft dan zeer langzaam plaats, 

 zoodat de zoutlaag weinig of niet in dikte toeneemt. Maar al de sui- 

 ker kan thans in het kmde water niet opgelost blijven ; op de reeds 

 gevormde zoutlaag zet zich thans een laag suiker af, die met eene 

 kleine hoeveelheid zout is vermengd. 



Werd de overgeblevene vloeistof thans vervangen door eene andere 

 volkomen gelijk aan die, welke het eerst in het glas was gedaan en. 



