DE ZOUTMT.TNRN TE STASSFURT. 168 



daarin dus hoe langer hoe rijker aan verschillende zouten ; eindelijk 

 is het eene verzadigde oplossing geworden en de geringste hoeveelheid 

 water , die thans nog verdampt , zal eene zoutlaag op den bodem doen 

 ontstaan. Ongelijkmatigheden in de verdamping , een lagere of hoogere 

 warmtegraad van het water , een rijkere of schralere toevoer van nieuw 

 water doen hunnen invloed gevoelen op den aard der stoffen , die op 

 een bepaald tijdstip kristalliseeren. Natuurlijk zullen de meest oplos- 

 bare stoffen het langst opgelost blijven ; houdt de toevoer van versch 

 water langzamerhand op , verdampt het aanwezige water langzamerhand 

 geheel, dan wordt de zoutlaag van beneden af hoe langer hoe armer 

 aan de stoffen , die het eerst kristalliseerden , en neemt omgekeerd 

 het gehalte aan de meest oplosbare stoffen steeds toe. 



Aan zulk eene voorstelling van eene verdamping van het water uit 

 een binnenzee , die door een nauV7 kanaal met de wereldzee in gemeen- 

 schap stond en daardoor voortdurend werd gevoed , beantwoordt de 

 opeenvolging der verschillende bestanddeelen der Stassfurtsche zouten. 

 Eerst zet het steenzout zich af, doch in een kouder jaargetijde wordt 

 dit zout door eene laag anhydriet afgewisseld. De overige zouten worden 

 hoe langer hoe meer in de moederloog (het overblijvende water) 

 opgehoopt, maar eindelijk is het water daarvan eene verzadigde op- 

 lossing geworden ; in de polyhaliet-streek vindt men dien ten gevolge 

 steenzout met polyhaliet vermengd. Door de inwerking der aanwezige 

 stoffen op elkander ontstaan tal van andere verbindingen, maar het 

 algemeene kenmerk is toch, dat de meest oplosbare stoffen boven 

 aan worden gevonden. De beweging in het water werd eindelijk zóó 

 gering , dat ook het daarin zwevende slib bezonk en eene kleilaag vormde. 



Hoeveel eeuwen voor deze langzame opheffing van den bodem noodig 

 zijn geweest, ik zal mij niet vermeten een bepaald getal uit te spre- 

 ken ; bij Sperenberg , niet ver van deze streek verwijderd , boorde men 

 door eene diepte van 1550 M. in het steenzout zonder het liggende 

 der laag te bereiken ! Evenmin weet men nog , hoe groot de machtig- 

 heid der zoutlagen bij Stassfurt is. 



Lag de bodem vervolgens een tijdlang droog, de dikte van de bonte 

 zandsteenformaties toont aan , dat de aardkorst hier later weder eene 

 daling onderging en door de golven der zee werd overspoeld. Hier 

 en daar heeft zich toen op een meer beperkt gebied binnen eenen klei- 

 nere kom nog eens hetzelfde spel herhaald; de figuur op blz. 161 wijst 

 bij 1* eene laag steenzout van jongere formatie en bij 6* eene eveneens 

 jongere anhydrietlaag aan. 



