180 COMPAGNIESCHAP TUSSCHEN ORGANISMEN VAN 



gelslagen , die zij in weinig tij ds moeten doen , vermoeien hen spoe- 

 dig. Toch vindt men na October vele kwikstaarten aan gene zijde 

 van de Middellandsche zee; andere blijven in Zuid-Europa, enkele 

 overwinteren bij ons. Het bleef lang een raadsel , hoe de kwikstaar- 

 ten , die tot eene aanhoudende vlucht niet in staat zijn , zoo'n 

 lange reis over de Middellandsche zee zouden kunnen doen ; later 

 echter is door onderscheiden waarnemers geconstateerd , dat zij den 

 tocht ondernemen , zittende op den rug van een' ooievaar of een' 

 kraanvogel. Het is niet bekend , of de kwikstaart den grooteren vogel , 

 die hem vervoert , op de eene of andere wijze eene vergoeding geeft 

 voor den grooten dienst , dien deze hem bewijst. In ieder geval hebben 

 wij hier te doen met eene meer of min stelselmatige samenvoeging 

 van twee zeer verschillende soorten , al duurt deze vereeniging dan 

 ook maar voor den tijd van weinige dagen. 



Van een stelselmatig samenleven kan men spreken bij den lintworm 

 en den gewonen spoelworm aan den éénen kant en den mensch aan 

 de andere zijde ; want het leven der beide eerstgenoemde organismen 

 is aan dat van het laatstgenoemde zeer innig gebonden , al is het 

 ook , dat deze verbinding neerkomt op een voordeel slechts voor de 

 beide genoemde wormen en op een nadeel voor den mensch , die 

 ze herbergt. In 't geval , dat ik boven vermeldde in betrekking tot 

 de korstmossen, is, gelijk later zal blijken, zoowel voor de schimmels 

 als voor de wieren , voordeel gelegen in het stelselmatige samenleven 

 van beide organismen. 



Het is , gelijk reeds boven uit verschillende voorbeelden is geble- 

 ken , moeilijk op te geven , waar het toevallige samenleven van twee 

 verschillende soorten van organismen ophoudt en de stelselmatige samen- 

 voeging begint. Eene stelselmatige samenleving van ongelijksoortige 

 organismen noemt men symbiose. 



De symbiose kan zijn in 't voordeel van beide partijen , zoodat 

 geen van de samenlevende organismen ten slotte meer zonder het 

 andere kan bestaan. In dit geval spreekt men van symbiose met weer- 

 heerig dienstbetoon , van mutualisme of van symbiose in engeren zin. 



Maar de symbiose kan ook zyn slechts in 't voordeel van één' der 

 firmanten ; dan spreekt men van symbiose met eenzijdig dienstbetoon. En 

 nu kan weer het tweede organisme al of niet tot zijn nadeel door 

 het eerste worden geëxploiteerd. In 't eerste geval kunnen de orga- 

 nismen , die 't kind van de rekening zijn , naast die van de eerste soort 

 levende , voor allerlei werk worden gebruikt (slavenhouderij) ; of het orga- 



