OORSPRONG VAN DE SUBSTITUTIE-THEORIE. 



Ieder, die iets van scheikunde weet, heeft ook van de substitutie- 

 theorie gehoord , die sedert een menschengeslacht bij 't verklaren 

 van chemische verschynselen onophoudelijk te hulp wordt geroepen. 



De eigenschappen eener chemische verbinding worden niet alleen 

 bepaald door den aard en de hoeveelheid der elementen , welke haar 

 samenstellen , maar hangen mede af van de wijze waarop deze daarin 

 voorkomen , m. a. w. van de rangschikking , de groepeering der ele- 

 mentaire stofdeeltjes (atomen). Dat dit zoo is , kan blijken door sub- 

 stitutie , door vervanging van een element door een ander. Zoo laat 

 zich — om een bekend voorbeeld te herinneren — in azijnzuur ^j^ , 

 ^4 en ^/4 van de totaal daarin voorhandene hoeveelheid waterstof 

 resp. vervangen door hoeveelheden chloor, die telkens 35,4 maal 

 zooveel wegen als de verplaatste waterstof, en men zal gewijzigde 

 azijnzuren verkrijgen (mono- , di- en trichloorazijnzuur) die in hoofd- 

 trekken het karakter van 't oorspronkelijk zuur behouden hebben. 

 Toch zijn waterstof en chloor twee grondstoffen , die in vrijen staat 

 hemelsbreed van elkander verschillen. 



Aangezien één gewichtsdeel waterstof steeds vervangen wordt door 

 35,4 gewichtsdeelen chloor , (d. i. juist in de verhouding van de atoom- 

 gewichten) zegt men dat deze elementen elkander atoom voor atoom 

 vervangen , en wanneer voorts , gelijk in 't gegeven voorbeeld , het 

 karakter der verbinding niet verandert, dan stelt men zich die sub- 

 stitutie in dier voege voor , dat de atomen waterstof worden uitge- 

 stooten en hare plaatsen onmiddelijk bezet door evenveel atomen 

 chloor , zonder dat de bouw , de wijze van samenhang van de ver- 

 binding daardoor gewijzigd wordt. 



