196 OORSPRONG VAN DE SUBSTITUTIE-THEORIE. 



koopbaar was. ^ Ook viel het aan dumas niet moeilijk eene verklaring 

 van de verstikkende dampen in de Tuilerieën te geven. Deze beston- 

 den uit zoutzuur (cliloor-waterstof) en er viel niet aan te twijfelen 

 of de fabrikant, die de kaarsen aan het hof leverde, had was ge- 

 bezigd dat , met chloor gebleekt , " dit element had opgeslorpt en vast 

 gelegd, totdat het uit de brandende kaarsen in verbinding met water- 

 stof weder als zoutzuur ontwikkeld werd. De onaangename nevels in 

 de balzalen van karel x waren hierdoor voldoende verklaard , maar 

 tevens stond dumas nu voor het destijds volkomen raadselachtige feit , 

 dat een bewerktuigde stof , zooals bijen was , zonder in uiterlijk voor- 

 komen te veranderen, chloor opnam, en wel in zulke overvloedige 

 hoeveelheden dat aari eene toevallige verontreiniging niet te denken viel. 

 HoFMANN besluit dit verhaal met de opmerking , dat derhalve aan 

 de Tuilerieën, evenals aan het »Palais du Luxembourg" , behalve be- 

 langrijke historische , nu ook wetenschappelijke herinneringen verbon- 

 den zijn. »Hoe toevallig! Een zonnestraal, teruggekaatst door een der 

 ramen van het » Luxembourg" en door malus waargenomen door een 

 plaatje dubbelspaat, brengt dezen op het spoor van de polarisatie ver- 

 schijnselen , die een nieuw veld openen voor de physica , en zure 

 dampen, die uit mat brandende kaarsen in de balzalen der Tuilerieën 

 opstijgen, geven dumas aanleiding de werking van chloor op bewerk- 

 tuigde stoffen te bestudeeren , en voeren tot beschouwingen , die ge- 

 durende vele jaren de chemie beheerschten en nog heden ten dage 

 een gewichtigen invloed op hare ontwikkeling uitoefenen." 



1 De gewone wijze om was te bleeken is blootstellen aan 't zonnelicM. Is de opper- 

 vlakte ontkleurd, dan worden de op linnen uitgespreide dnnne strooken was omgesmol- 

 ten, op nieuw aan bet licbt blootgesteld, enz. Dat de fabrikant op zijn voorraad, die 

 aldus niet. gebleekt kon worden , de chloor-bleek beproefde is begrijpelijk. Had wellicbt 

 DUMAS zelf dien raad gegeven? Uit 't verbaal van hofmann blijkt daarvan niets, en 't 

 is daarom waarschijnlijker dat de fabrikant, alvorens een scheikundige te raadplegen, 

 tot dit middel zijn toevlucht had genomen , maar daarbij op verschijnselen gestuit was , 

 die hem achterna aan de doelmatigheid zijner handelwijze deden twijfelen, nadat hij 

 reeds een partij van het met chloor ontkleurde product had afgezet. 



R. S. TJ. M. 



