OVER PTOMAÏNEN. 277 



ongesteldheden na het eten van garnalen , over de oorzaak waarvan 

 de gevoelens uiteenloopen. Om te beslissen , of die vergiftiging (want 

 dat schijnt zij toch te zijn) ook aan ptoma'inen , of aan iets anders is toe 

 te schrijven, komt het er op aan bij voorkomende gevallen te onder- 

 zoeken , of die garnalen levend gekocht en even daarna gekookt en 

 gegeten zijn , dan wel bij het koopen reeds dood en soms reeds ge- 

 kookt waren. In 't laatste geval is het vermoeden , dat ook hier 

 ptomaïnen in het spel zijn , alleszins gewettigd. 



Dat vergiftiging door bedorven vleesch , visch , kaas enz. bevonden 

 is dikwijls de verschijnselen van typhus of typhoide koortsen te ver- 

 toonen , verdient zeer de aandacht. Hoevelen zullen misschien ajn 

 gestorven aan typhusachtige ziekten , waarvan men de oorzaak te ver- 

 geefs zocht , of ten onrechte in deze of die omstandigheden meende 

 te vinden , en waarvan men de ware oorzaak , het gebruik van be- 

 dorven dierlijk voedsel, voorbij zag! Maar daaruit vloeit ook voort, 

 hoe hoog noodig het is het verkoopen van vleesch , visch enz. aan 

 een streng toezicht te onderwerpen. En juist dat toezicht wordt in 

 de meeste plaatsen van ons land volkomen of nagenoeg gemist. 



Het bevreemdde mij dat liebermann hier ook niet van de zoo be- 

 kende inentingen met »lijkengift", piqüres anatomiques, gewaagt, en 

 die alleen aan het slot van zijn opstel ter loops noemt. Die inentin- 

 gen kunnen , zoo men bij het ontleden van lijken niet voorzichtig 

 genoeg is , licht plaats hebben , en hebben dan ook dikwijls plaats 

 gehad , — in enkele gevallen met zeer ernstig , ja doodelijk gevolg. 



In den aanvang van dit artikel noemde ik de ziektebacteriën en 

 bacillen , die tegenwoordig vrij algemeen worden aangemerkt als de 

 ziektekiemen , door middel van welke de besmettelijke ziekten van den 

 een op den ander worden overgebracht. Kan er tusschen deze en de 

 ptomaïnen ook verband bestaan? Zeker wel, voorzoover men wil aan- 

 nemen , dat die ziektekiemen , in het bloed gekomen , daarin ten gevolge 

 van haar levens- en vermenigvuldigings-proces , dat niet anders dan 

 ten koste van bestanddeelen des bloeds kan plaats hebben , ontledingen 

 veroorzaken , waarvan het onstaan van giftige , aan de ptomaïnen analoge 

 stoffen het gevolg is. Ik zal over de daarop berustende theorie der 

 besmettelijke ziekten hier niet verder uitweiden en merk nog alleen 

 aan dat , hoezeer die veronderstelde , in het levend lichaam door de 

 levende ziektekiemen voortgebrachte stoffen ook aan de ptomaïnen 

 mogen herinneren , de n a a m van deze , evenals die van lijken-alkaloiden , 

 verkeerdelijk op haar zou worden toegepast , — even verkeerdelijk 



V 



