300 DISSOCIATIE-VERSCHIJNSELEN. 



te ontleenen , bij het branden van kalksteen of van schelpen. Hier 

 v^ordt het calciumcarbonaat (eene verbinding van calcium , koolstof 

 en zuurstof) ontleed in ongebluschte kalk en in kooldioxyde (eene ver- 

 binding van koolstof en zuurstof); deze laatste stof, gewoonlyk kool- 

 zuur genoemd , is gasvormig en ontwijkt uit den kalkoven. 



Eindelijk spreekt men nog van verplaatsing s- of substitutieverscJdjnse- 

 len : het aantal stoffen blijft hierbij gelijk, het vermeerdert noch ver- 

 mindert. Het kan gebeuren , dat eene grondstof eene andere uit eene 

 samengestelde stof verdrijft en zelve de ledig gelaten plaats inneemt , 

 of dat twee samengestelde stoffen een harer bestanddeelen onderling 

 uitwisselen. Van het eerste geval ziet men een voorbeeld , wanneer 

 men een stalen breinaald in eene oplossing van kopervitriool steekt ; 

 tegen den breinaald zet zich een dun laagje koper af, terwijl de hoe- 

 veelheid ijzer aan den naald een weinig vermindert en met de ove- 

 rige bestanddeelen van het koper vitriool ijzer vitriool vormt. De blauwe 

 kleur der oplossing verandert langzamerhand in eene groene kleur , 

 doch de vloeistof zal op den duur niet helder blijven, wanneer zij 

 althans met de zuurstof der dampkringslucht in aanraking is. Van 

 een verplaatsingsverschijnsel tusschen twee samengestelde stoffen is 

 men getuige , wanneer men met loodwit geverfde voorwerpen zwart 

 ziet worden door zwavelwaterstofgas , een onaangenaam riekend gas dat 

 soms uit stilstaande , met rottende stoffen bezwangerde wateren ont- 

 wijkt en zich in de lucht verspreidt. Het lood uit het loodwit (samenge- 

 steld uit lood , koolstof en zuurstof) verwisselt dan zijne plaats met 

 de waterstof uit de zwavelwaterstof en het daardoor gevormde zwarte 

 zwavellood bederft het werk van den handwerksman. 



De dissociatieverschijnselen behooren nu tot de ontledingsverschijnselen, 

 en daaronder bepaai delijk tot die werkingen , welke door de warmte 

 worden voortgebracht. Laat mij hier terstond aan toevoegen , dat niet 

 alle door de warmte teweeggebrachte ontledingen dissociatie-verschijn- 

 selen zijn. 



Dat de warmte scheikundige werkingen bevorderen kan , is aan 

 iedereen bekend. Men drukt dit vermogen wel op de volgende wijze 

 uit: de warmte verhoogt het scheikundig arbeidsvermogen der stof- 

 fen. Wanneer het lichtgas ergens uit een lek in de gasleiding ont- 

 snapt , vermengt het zich met de lucht door het huis en blijft , wat 

 het is ; de reuk waarschuwt ras , dat er ergens onraad is. Geheel 

 iets anders gebeurt er , wanneer wij het gas , dat naar buiten stroomt , 

 met de vlam van eenen lucifer of op eene andere wijze heet genoeg maken 



