DISSOCIATIE-VERSCHIJNSELEN. 317 



en duizende stoffen voortbrengen , heeft men soms als niet bestand 

 bescbouwd tegen verwarming. Nogmaals herinner ik aan de ont- 

 leding der molekulen chloor , die voor eenige jaren veel opschudding 

 te weeg bracht , en aan de meening van norman lockyer , dat het 

 metaal calcium in zijne bestanddeelen werd ontleed en dat de zonne- 

 warmte eene dissociatie te weeg bracht oneindig veel krachtiger dan 

 die in onze ovens en fornuizen, zoodat onze zoogenaamde grondstoffen 

 verbindingen zijn van stoffen, die op de zon in vrijen, gedissocieerden 

 toestand voorkomen. 



Ten slotte wensch ik te wijzen op enkele gevallen , waarin dissociatie- 

 verschijnselen eene belangrijke rol spelen in de huishouding van het 

 menschelijk lichaam en in die van de geheele natuur. 



De rustelooze werkzaamheid van het bloed is eene onmisbare voor- 

 waarde voor het welzijn van den mensch en van alle gewervelde dieren. 

 Eene dubbele taak moet het vervullen , waardoor het aan den eenen 

 kant met de spijsvertering en aan den anderen kant met de ademhaling 

 in verband staat. Wij hebben hier alleen met de beteekenis van het 

 bloed voor de ademhaling te rekenen. Voortgestuwd tengevolge van 

 de samentrekkingen van den hartwand stroomt het onophoudelijk 

 door de slagaders , baant het zich vervolgens eenen weg door de haar- 

 vaten en komt het eindelijk door de aderen in de boezems van het 

 hart terug. Helderrood , in zijne kleur het beeld der kracht , die het 

 aan het lichaam verschaft , verlaat het bloed de linkerhartekamer , 

 doch ziet ! in de enge haarvaten wordt het veel donkerder gekleurd. 

 De physiologen vertellen ons , dat met deze zichtbare verandering eene 

 onzichtbare gaat gepaard ; de hoeveelheid zuurstof in het bloed wordt 

 kleiner , daarentegen neemt het gehalte aan koolzuur toe. Dit gas , 

 tengevolge van de stofwisseling in de verschillende weefsels gevormd , 

 dringt door den dunnen wand der haarvaten heen in het bloed. Ook 

 het donkere bloed spoedt zich weder voorwaarts , weldra bereikt het 

 de rechterhelft van het hart , vervolgens de longen , waar het door 

 den dunnen wand der haarvaten heen zijn koolzuur uitwisselt tegen 

 zuurstof, een bestanddeel der ingeademde lucht. De helderroode kleur 

 keert terug en daarmede het vermogen om in de weefsels van het 

 lichaam de stofwisseling te onderhouden. 



Welke kracht perst nu in de lichaamshaarvaten het koolzuur en in 

 de haarvaten der longen de zuurstof in het bloed , en waardoor worden 

 deze gassen elders er weder uit verdreven? Door de levenskracht zeide 

 men weleer , en met dat woord was dan voor velen de oplossing van 



