IETS OVER DEN LUCHTBALLON MET EIGEN BEWEGING VAN ENZ. 321 



blazen, totdat de uitwendige ballon strak gespannen was. Wanneer 

 de waterstof zich bij het stijgen of door tem'peratunrsverhooging uit- 

 zette , behoefde men ze niet te laten ontsnappen , maar liet alleen den 

 binnensten bol samenvallen door er lucht uit te laten. Tot de draag- 

 kracht , het stijgen of dalen doet de kleine bol niets af. 



Voor eenige dagen had ik een klein model van dezen luchtballon 

 ter leen. Over eenige proeven , die ik hiermede genomen heb — eerst 

 in de lokalen der Rijks veeartsenijschool, later in de parkzaal Tivoli — 

 wil ik hier iets medodeelen. Zij zijn wel niet rechtstreeks van toe- 

 passing op de groote ballons , maar geven toch een denkbeeld van de 

 grootheden , die hier in aanmerking komen. 



Het model is een ballon van gevernist goudslagersvlies ^ , 132 c.M. 

 lang ; de grootste omtrek , op omstreeks '^j^ van den voorsteven , is 

 193 c.M; dus is de middellijn aldaar 61 c.M. en de doorsnede 0,3 M^. 

 Door nog eenige andere maten te nemen kon ik den inhoud berekenen 

 op omstreeks 320 liters. De ballon wordt met lichtgas gevuld. Het 

 smalle schuitje, 63 c.M. lang, wordt aan drie lusjes opgehangen. 

 Het roer is driehoekig \ de schroef heeft twee vlakke bladen van mica, 

 die 45° op elkander hellen, en ieder 125 m.M. lang, 38 — 46 m.M. 

 breed zijn, met een oppervlak van 41,3 c.M^. 



In het schuitje is een bundel caoutchoucdraden verborgen , met de 

 einden bevestigd aan twee assen , ieder met een pal. Men zet de voorste 

 pal vast en draait dan met een kruk de achterste as omstreeks 100 

 maal rond , waarna ook deze wordt vastgezet. Zoodra nu de voorste 

 pal wordt teruggeschoven , ontrolt zich de bundel en draait daardoor 

 een rad met 108 tanden op de voorste as. Dit grijpt in een rondsel 

 van 7 tanden , waaraan de schroef is bevestigd. Het groote rad draait 

 gemiddeld 5 maal in 14 seconden , de schroef dus 5^/3 maal per 

 seconde. Tegen dat het caoutchouc geheel is teruggedraaid (na 5 

 minuten) wordt de beweging langzamer. 



De schroef maalt zich in de lucht vooruit , en werkt deze terug. 

 De luchtstroom is duidelijk merkbaar. Ik verbond het schuitje door 

 een draad om een katrol met een veerbalans (brie venweger) en be- 

 paalde zoo de trekkracht op 5 tot 7 gram. Losgelaten vaart de ballon 

 vooruit met een snelheid, die tot V-j^ M. per seconde kan bedragen. 

 Hij begint echter spoedig in een wijden cirkel rond te draaien , soms 

 links soms rechtsom , daar de weerstand der lucht ongelijk werkt , 



L 



^ Peau de Jiaudi'uclie is de fransche naam. Volgens tissandikr is dit het inwendige 

 huidje van den dikken darm van den os. 



