LAWINEN. 373 



Men heeft in vroegeren tijd de daling der temperatuur, noodzakelijk 

 voor dien toestand , te veel overschat. Het valt wel niet te ontken- 

 nen , dat de gemiddelde jaarlijksche temperatuur ter plaatse der diluviale 

 glacicaal-verschijnselen , lager moet zijn geweest dan in het voorgaande 

 en daaropvolgende tijdperk , maar eene temperatuursverlaging van drie 

 a vier graden is wellicht voldoende om 't geheel dier verschijnselen 

 inteleiden. Een klimaat toch, dat de temperatuur nog dieper naar 

 beneden drukt , vermindert de vochtigheid der lucht in die mate , 

 dat de neerslag geen voldoend materiaal voor gletschervorming meer 

 aanbrengt. Vochtigheid is de lang verwaarloosde faktor der gletscher- 

 vorming , die ongetwijfeld nog van grooter invloed is dan de tempe- 

 ratuursverlaging , hoezeer ook dit laatste een tweede faktor blijft. 



Sedert de nasporingen hebben aangetoond , dat de Sahara reeds boven 

 de wateren was verrezen op het einde van het tertiaire tijdperk , en 

 sedert niet meer verzonk, is de kracht gebroken, die naar men meende 

 in zoodanige Saharazee voor het ijstijdperk zou zijn gelegen. Ook de 

 golfstroom is van het hooge standpunt gerukt , dat hij in dit vraag- 

 stuk eertijds innam. Kosmische oorzaken zullen wel altijd buiten 't 

 gebied der ervaring blijven , tenzij men daarvan uitzondert de ver- 

 anderlijkheid in excentriciteit der aardbaan , de rondwenteling van de 

 lijn der apsiden en daaruit voortvloeiende gevolgen. Deze hunnen eene 

 verandering in de verdeeling der warmte ten gevolge hebben. Het is 

 echter hier geenszins de plaats het min of meer waarschijnlijke van 

 al die oorzaken na te gaan , maar ik wensch met een enkel woord 

 de aandacht mijner lezers te vestigen op een ander punt , met ons 

 onderwerp samenhangende , dat althans voor de Alpen op de uitbrei- 

 ding der gletschers gunstig gewerkt kan hebben. 



Gelijk hierboven (zie pag. 355) is gezegd geworden, oefent de confi- 

 guratie van het terrein grooten invloed uit op het ontstaan der lawinen. 

 Nu was in het ijstijdperk die configuratie , wat de Alpen betreft , 

 ongetwijfeld anders dan heden ten dage. De Alpen zijn eerst na de 

 afzetting der molasse (oligoceen tijdperk) opgeheven ; zij verkeerden 

 dus nog in het laatste van het tertiaire en in 't begin van het diluviale 

 tijdperk in meer maagdelijken toestand. De verweering had nog geen 

 tijd gehad de zijden en flanken van dat gebergte zoo duizendvoud te 

 doorploegen als thans het geval is. Lawinengangen ontbraken , waren 

 althans slechts schaars voorhanden. Du hoogsneeuw werd veel minder 

 dan nu langs die wegen naar de dalen afgevoerd , verzamelde zich 

 meer in de komvormige achtergronden der dalen en voedde hoofd- 



