MTUURKEMIS ALS OPVOEDINGSMIDDEL; 



EEN AFSCHEIDSWOORD. 



Het is thans dertig jaren geleden , dat ik in dit Album (jaargang 

 1855 , blz. 363) een opstel onder gelijken titel sclireef. Thans nu 

 ik op het punt sta afscheid te nemen van het vóór een derde eener 

 eeuw , in vereeniging met mijne beide vrienden lubach en logeman 

 en den uitgever a. c. keuseman , opgerichte tijdschrift ter verspreiding 

 van natuurkennis en verlichting onder den beschaafden stand , heb ik 

 dit opstel nog eens herlezen. Dat daarbij velerlei gedachten en vragen 

 bij den grijsaard opkwamen , die weldra deze aarde verlaten zal , even 

 als hij reeds voor eenigen tijd het eigenlijk tooneel zijner werkzaam- 

 heid gedurende zijn mannelijken leeftijd heeft vaarwel gezegd , gevoelt 

 elk die nadenkt over den tegenwoordigen toestand der maatschappij. 



Sedert het evengenoemde opstel geschreven werd , heeft zich de 

 oude spreuk bevestigd: •» Tempora mutantur et nos mutamur in ülis^\ 

 De in ' die vroegere bladzjjden gegeyen wenken zijn opgevolgd , de 

 daarin geuite wenschen ten deele vervuld. Eene zekere mate van natuur- 

 kennis is doorgedrongen in alle lagen der maatschappij. Heeft die 

 kennis weldadig gewerkt? Ik aarzel geen oogenblik met daarop te 

 antwoorden: zonder eenigen twijfel »ja," al is de onschuld der on- 

 wetendheid daardoor bij sommigen verdwenen , die haar liever be- 

 houden hadden. Dit is onvermijdelijk bij den voortgang der bescha- 

 ving en der denkbeelden , die in haar gevolg optreden. Een volk dat 

 voortleeft in gelijken gedachtengang als waarin zijne voorvaderen zich 

 gelukkig en tevreden gevoelden , is in den strijd om het bestaan , die 

 thans tusschen de natiën gevoerd wordt, tot onvermijdelijken onder- 



25 



