NATUUEKENNIS ALS OPVOEDINGSMIDDEL. 395 



lijden , en ik , die nog mede den tijd beleefd heb , waarin die talen 

 de noodzakelijke inleidsters waren tot alle ware beschaving van den 

 geest, zie met weemoed op dien tijd terug, den tijd waarin eene 

 ware republiek der wetenschappen en letteren bestond , waarin ons 

 vaderland gelijken rang met andere veel machtiger volken bekleedde. 

 Maar die tijd komt nooit weerom. De beschaving heeft zich allengs 

 geheel nieuwe banen gebroken. De verschillende wetenschappen hebben 

 zich op eene ontzaginboezemende wijze uitgebreid , maar de tijd , die 

 door het aankomend geslacht aan studie kan gewijd worden , helaas 

 niet. Dit is een groot bezwaar , waaronder de overgang uit den ouderen 

 tot den nieuweren toestand met veranderde behoeften noodzakelijk 

 lijden moet. De oude klassieke schrijvers waren in myne jeugd ook 

 de dragers van vele idealen , die den mensch op zijn levensreis ver- 

 gezellen , zal hij niet tot een het hart koud latend realisme vervallen. 

 Maar niettegenstaande de bekendheid met die oude letteren , die ons 

 de grieksch-romeinsche beschaving leeren kennen , steeds hoog zal 

 worden gewaardeerd door hem , die weet dat onze hedendaagsche 

 beschaving eene voortzetting is dier oude , en zij daarbij ook steeds 

 het beste middel zal blijven om voor afdwalingen op het gebied der 

 letteren te behoeden , zoo zijn toch voor de beschaving der negen- 

 tiende eeuw allengs andere schrijvers in een der hedendaagsche talen niet 

 minder de dragers dier idealen geworden. Goethe , schiller , lessing , 

 HERDER , om alleen eenige duitsche corypheeën te noemen , hebben 

 voorzeker op den geest der negentiende eeuw krachtiger invloed uit- 

 geoefend en dieper hunnen stempel daarop gedrukt , dan eenig klas- 

 siek schrijver van Hellas of Rome. Ik schrijf dit hier , opdat men niet 

 denken moge dat ik met eenige geringschatting neerzie op den verede- 

 lenden invloed van het werkelijk schoon e , in letteren of kunst , dat- 

 gene wat , zonder bepaald nuttig te zijn , het gemoed treft en tot 

 bereiking van ideale doeleinden stemt , wanneer ik hier den wensch 

 uitspreek dat alle jonge mannen , die zich voorbereiden tot eenige 

 belangryke betrekking in onze hedendaagsche maatschappij , zich in 

 de allereerste plaats toeleggen op natuurstudie. Zij is inderdaad on- 

 misbaar geworden , ook voor dengenen , die zich niet voorstelt daarvan 

 ooit eenige praktische toepassing te maken. Een theologant kan geen 

 apostel der beschaving worden , wanneer hij in het gewichtigste deel 

 onzer hedendaagsche beschaving, natuurkennis namelijk, een vreemde- 

 ling is. Voor den jurist zal staathuishoudkunde meer en meer hoofd- 

 studie worden , en , zal die studie vruchten dragen voor de maatschappij , 



