NATUURKENNIS ALS OPVOEDINGSMIDDEL. 397 



aan de geologie , die de wording van de schors dier planeet verklaart 

 en ook daardoor geheel andere denkbeelden , dan die men eertijds 

 koesterde , heeft verwekt , — denkbeelden , waarin geen beschaafde een 

 vreemdeling mag zijn. 



Ook de organische schepping heeft een groot deel harer raadselen 

 onthuld en daardoor vele mystische voorstellingen , die nog van vroeger 

 eeuwen tot ons gekomen waren , doen verdwijnen. Geen beschaafd 

 man of vrouw mag meer onwetend staan tegenover de vraag : wat 

 is leven ? De physiologie is de moeder der hygiène , die voor nie- 

 mand onverschillig kan zijn. En die physiologie is niets anders dan 

 de physica en de chemie van het levend lichaam , waarvan de beoefe- 

 ning gelijke opvoedende kracht heeft als deze zelve. 



De natuurlijke geschiedenis van dieren en planten is niet enkel 

 een ornament van het geheugen, waarvoor zij nog door velen ge- 

 houden wordt , maar vooral eene oefenplaats voor het denken over de 

 wording van die tallooze vormen , verscheidenheden , soorten en rassen , 

 welke in den loop der tijden allengs ontstaan zijn en nog ontstaan , 

 terwijl dê oudere vormen , in den strijd des levens bezwijkende , uit- 

 sterven , om door nieuwe vervangen te worden. 



Niets is , alles wordt. 



Wording , ontwikkeling , evolutie , vooruitgang , verbetering , ziedaar 

 de wachtwoorden van onzen tijd. Zij vertegenwoordigen denkbeelden , 

 waaraan het jongere geslacht , dat ons ouderen vervangen zal , zich 

 reeds vroeg moet gewennen, zal evolutie nooit in revolutie ontaarden. 



Wat niet gestadig wordt , d. i. wordt tot iets anders , dat beter 

 beantwoordt aan de steeds veranderende behoeften des tijds , — sterft. 

 Dit is de les , die de geheele geschiedenis der organische wereld ons 

 leert. 



Ook de anthropologie en de natuurlijke geschiedenis van den mensch , 

 de ethnographie , die in onze eeuw met tallooze goed waargenomen feiten 

 verrijkt en daardoor geheel van gedaante veranderd zijn , bieden eene 

 menigte van gezichtspunten aan , welke voor eiken naar humanistische 

 beschaving strevenden geest van het hoogste gewicht zijn. En even als deze 

 de zeden en den beschavingstoestand der verschillende volken , die thans 

 onze aarde bewonen , doet kennen , moet ook de eigenlijke geschiedenis 

 zich daaraan sluiten , opdat deze worde tot wat zij in de allereerste 

 plaats behoort te zijn : de leermeesteres der volkeren , door hunne 

 elkander opvolgende beschavingstoestanden te doen kennen op eene 

 wijze , waardoor aan volgende geslachten de weg gewezen worde 



