44 WETENSCHAPPELIJK BIJBLAU. 



AARDKUNDE. 



Brandbaar gas uit boorputten. — In de Schriften des Naturwisschen&chaft- 

 lichen Vereins für Schleswig-Holstein ^ 1884. V. H. 2, komt een verslag voor om- 

 trent boorputten in de nabijheid van Apenrade in Sleeswijlc, op korten afstand van 

 den zeeoever geboorde putten, waaruit, toen de eene eene diepte van 180 voet, 

 de beide andere, op 100 voet afstand van de eerste gelegen, eene diepte van 121 

 voet bereikt hadden, onder groot gedruisch eene groote hoeveelheid gas, vergezeld 

 van zand, brokken leem en mergel werd uitgeworpen.' Toen men met een brandende 

 lucifer bij het gas kwam, ontbrandde het met eene vlam van 10 tot 20 voel hoogte. 

 De heer A. emmerling zond eene proef van het opgezamelde gas aan de heeren 

 "WILHELMSEN en B.EIMEII te Apenrade, die bevonden dat het samengesteld was 

 uit 92,28 proc. eerste koolwaterstof of moerasgas , 4,62 proc. stikstof en 3 proc. 

 koolzuur, terwijl er geen spoor van zuurstof in werd aangetroffen. 



Dit verschijnsel herinnert geheel aan hetgeen te Amsterdam gebeurde, toen daar 

 in 1850 — 51 eenige diepe putten werden geboord. Zoodra de boorbuis de op 41 

 tot 45 meter diepte liggende laag diatomeënklei had bereikt, steeg ook daaruit 

 met groot geweld brandbaar gas op. Men zie het nadere hierover in mijne verhan- 

 deling De bodem van Amsterdam, opgenomen in het laatste in 1852 uitgegeven 

 deel der Werken van het Koninklijk Nederlandsch Instituut. 



HG. 



Het water der Maas. — De heeren w. spring en e. pkoot hebben gedurende 

 een jaai lang, van 13 Nov. 1882 tot 13 Nov. 1883 het water der Maas onderzocht, 

 zoo als het aan de Bouverie-brug voorbij Luik stroomt. Aldaar heeft de Maas nog 

 slechts een enkelen zijtak afgegeven, die ongeveer een vijfde van de gezamelijke 

 watermassa afvoert. Door dagelijksche metingen van de waterhoogte en de snelheid 

 van den stroom , door bepaling van de daarin voorhanden vaste en opgeloste stoffen 

 zijn een groot aantal gegevens verzameld , die te vinden zijn in de Amnales de la 

 Société géologique de Belgique^ 1884, T. XI, p. 123. Wij ontleenen aan de daar 

 medegedeelde uitkomsten eenige der voornaamste. 



Gedurende een vol jaar stroomde voorbij Luik eene hoeveelheid van 5.538.185.925 

 kubiekmeters water. Voegt men daarbij 7g voor den zijtak , dan bedraagt de ge- 

 heele hoeveelheid Maaswater 6.645.821.110 kubiekmeters. De hoeveelheid regen, 

 die in denzelfden tijd in het stroomgebied der Maas valt, bedraagt 17.299.249.971 

 kubiekmeters. Er zijn derhalve 37.33 proc. door uitdamping verdwenen, waarvan 

 een zeer aanmerkelijk gedeelte als gevolg van de uitwaseming der planten, die de 

 oppervlakte van den bodem bekleeden. 



De hoeveelheid der door de rivier medegevoerde vaste stoffen verschilde van 1.79 

 gram (op 11 Mei) tol 416.08 gram (op 23 November) in een kubiekmeter water 



