170 F. ANGELITTI 



etiam propter conversionem orbicularem nullae superiore ìq loco nubes consistant : necesse 

 enim est, ut omnis aér circurafusus , quicumquc nnn intra ambitimi continetur ita con- 

 terminatimi , ut tota terra globi formanti accipiat, orbe circumfluat Orbe autem fluit 



aèr, quia una cum conversione totius mundi trahitur : igni enim supremo elemento, igni 

 aèr continuus est; ita ut motu quoque prohibeatur, quominus in aquam condensetur {Me- 

 teorologi cor um, lib. I, cap. 3°, [16] e [17]).» Qui i nomi aèr e ignis sono troppo ben 

 distinti ! Posso, a mia volta, rimproverare al Busso di non aver letto il commento di San 

 Tommaso a questo passo? « Solvit quaestionem de inspissatione nubium , et ponit duas 

 solutiones, quarum primam concludit ex praedictis, dicens, quod liane existimandum est 

 esse causarti , quare in superiori parte non congreganti^ nubes , quia pars eius superior, 

 quae communiter vocatur aer, est magis quasi ignis, ut dictum est. Sed quia etiam multo 

 inferius intra illam partem adhuc non generantur nubes, necesse fuit, ut poneret aliam 

 solutionera. Unde secundara solutionem ponit. Et dicit, quod nibil prohibet etiam propter 

 motum aeris in circuitu prohiberi, quod nubes non cougregentur in superiori loco, quia 

 necessarium est, quod totus aer, qui est in circuitu terrae, fluat circulariter motus. Sed ab 

 isto fluxu excipit aerem , qui capitur inter periferiam, id est, circumferentiam defìnitam, 

 id est, quae continetur infra partes terrae, ut sic tota terra inveuiatur esse sphaerica cum 

 aere inter partes terrae; et sic ille aer, qui excedit omnem altitudine»] montium in cir- 

 cuitu fluit; aer autem, qui continetur infra montium altitudinem, impeditur ad hoc fluxu 

 ex partibus terrae immobilibus; et propter hoc, generatio ventorum videtur esse nunc in 

 locis terrae stagnantibus, id est, in aere, qui continetur infra partes terrae, ac si essent 

 stagna aeris quiescentis. Si enim aer , in quo generantur venti , moveretur circulariter, 

 oporteret quod omnes venti cum eo circulariter circumferrentur : nunc autem videmus ex 

 diversis partibus ventos flare. Et quia in aere fluenti non generantur venti, sed in quie- 

 scenti , secundum hoc venti non excednnt montes altos. Dicitur enim ab antiquis, quod, 

 sacrificiis factis in altissimis montibus, post annum inveniebatur cinis adhuc salvus in 

 eodem loco manens. Et hoc, quod venti non generantur ibi, est signum, quod etiam nubes 

 ibi non condensantur in pluvias. Quare autem aer qui exceclit montes, fluat, ostendit sub- 

 dens, quod ideo fluit in circuitu, quia simul trahitur cum circulatione coeli. Ignis enim 

 est continuus , id est , contiguus cum corpore codesti , aer autem cum igne. Quia ergo 

 superior aer fluit, per eius motum prohibetur congregari in aquam, quia motus rarefacit» 

 et congregationem impedii » 



Ho voluto riportare questo passo così lungo , perchè il Russo , non so con quanta 

 ragione, afferma che Dante non poteva trovare in Aristotele alcuna distinzione elei di- 

 versi strati dell 1 aria. Dice però che una distinzione si faceva ai tempi di Dante , della 

 quale non avendo io un' idea chiara , è facile pensare come io sia passato da errore ad 

 errore. A illuminarmi , egli mi cita gli espositori del secolo XIV e XV , e per tutti ri- 



