PALM^ DOMESTICiE. 



89 



ab Ina.s plunim factus est. Ha3C quoque arbor latissime per Asiam Iropicam dispersa, pn-Bserlim bcis 

 siccis, dcprcssis, apricis, tarn mari vieinw, quam mediterrancis , sod aliis frcquenlior, quam aliis. 

 Gaudere videtur solo, quod saxo ealcario innititur. Ut tam late dispcrgerctur, multum sane valuit cultura 

 humana, qu^ adeo factum esse videtur, ut in eras African occidentalcs (1) migravcrit, ubi auctore Adanson 

 apud Senegalenses dicitur Ron, apud Tidaenses Fiyetjo. In oceidcntali Java rare et turn passim in viis 

 publicis invenitur, frcquentior in era orientali ac prseserlim in Madura, Bali ct scric ilia insularum ad Timor 

 usque, ubi indigenis cum Palma Coci praecipuum victum suppcditat. Ncc non in Celebes, loeis quibusdam 

 ftridis et sestuosis, satis frcquens, aliis vero, temperie humida et mngis temperate, raro aut nusquam 

 invenitur, ejusque vices Saguerus saccharifer supplet, quod idem in Borneo, Moluccis, Ceram, cet. 

 obvenit. Fide annotationis Noronh^, in Philippinis mullo copiosior est, quam in parlibus Jav« occiden- 

 talis ab eo lustratis. In Jav^ autem, ubi cultura oryzge largum victum indigenis suppcditat, h^ec maxime 

 Palma saccliari cliciendi causa colitur; in aliis vero partibus Archipelagi Indici, vcluti Timor aliisquc 

 insulis inter auslrum et orientem sitis, quarum incola; baud raro, ubi raessis cos dcstituit, fame laborant, 

 longe major ejus ad victum usus est. Ne quae alii ante nos dixcrunt, recoquamus, Icctorem ad ea, qu£e 

 copiose de hoc argumento disputavit Rumphius, delegatum volumus. Ad parandum saccbarum {Gula Lontar 

 s. Gula Java, in aliis Indise regionibus Jacju-ura, i. e. saccbarum arboreum dictum) succus recens, codem 

 modo atque e ceteris Palmis e spadicibus femineis teneris elicitus, qui spissus, dulcis , sed peculiari sapore, 

 additis scminibus aliquot contusis Almriiis moluccanw Willd. {Kamieri Mai. s, Muntjang Sund.), 

 ebulliendo tamdiu constipatur, donee formis annularibus ex Bambusa fere poUiccm altis infusus in materiem 

 siccam C(fficrescat; quae ubi refrixit, formae annulares tolluntur et singula; lamella sacchari, inter folia 

 congestai, ope Bambusse fissai ad cylindros colligantur, quod idem saecharo, quod Aren dicitur, e Saguero 

 saccharifero accidit. Coloris lutei est pallidioris, durius illo, et diversi saporis; quum vero, sicut illud, 

 facile liquescat, exportari non solet. 



Borassus flabellifer duodeviccsimo viccsimove demum anno florere incipit, sed diutissime vivit. Ejusdem 

 est altitudinis ac Palma Coci, quam hand raro multum supcrat, caudicc magis crasso recto inferne conico 

 sursum cylindraceo sordide olivaceo cicatricibus in superficic annularibus nigricantibus remotis insignito. 

 Frondes omnes terminates , in coronam laxam subglobosam conspirantcs , flabelliformes , diamctro trium vcl 

 quinquc pedum, insequali-palmati-fissae. in lacinias circiter 60-80 lineares acuminalas nerve valido 

 percursas ima conduplicatas apicc tandem bifidas, latcralibus interioribus multo brevioribus, finna3, 

 coriaceae, glabrae, saturate virides. Petiolus laminam frondis adaiquans, basi dilatata fibrosa caudicem 

 amplectens, crassus, rectus, supra concavus , dorso convexus, margine aculcatus. Spadiccs dioici, inter 

 frondes emergentes, 3-7-pedales, nutantes, spathis pluribus alternis lanceolatis acuminatis inferne tubuloso- 

 vaginantibus crassis coriaceis extus tomento fusco aspersis persistentibus involuti, simpliciter ramosi. Rami 

 allerni , semiteretes ; masculi circiter 5-7 , amentis binis trinisve raro solitariis terminati ; feminei in quovis 

 spadice pauciores , ex apice amentum solitarium exhibenles. Amenta mascula 8-15 poll. , pollicem crassa , 

 obtusiuscula , cylindrica, strobiliformia , subrccta, undique tecta spathellis (s. squamis) arete imbricatis 

 subrhombeis truncalis concavis margine inter se connatis. Flores intra quamvis spathellam 10-15,' raro 

 pauciores, in fasciculum subdistiche condcnsati, scsslles, parvi, unibracteali , pressione trigoni, sub 

 anthesin alter post alterum ex apertura spathellarum emergentes, flavescentes, odorali. Calyx profundc 

 irjpartitus; foliolis oblongis, obtusis, carinatis, longitudine spathellarum. Corolla infundibuliformis, Irifida^ 

 tubo longitudine calycis , sohdo , subtrigono ; limbi laciniis oblongis , obtusis , concavis , foliolis calycis 



■v 



utuntur, Rdntdl (ex rdn, folium, et tdla^ scientia s. sapiontia), undo, teste V. CI. Crawfurd, Hist. Ind. Archip. I, p. i44, 

 itictathesi literarum noiucn hujus arboris Malaicum, in Moluccis cl Javausitatunij £(?wfarfluxit. Lingua Javanurum propria 

 dicitur SiwdleUy s- Suwdlcn aut Sudlan; in Timor loeis quibusdam^ KoH^ communius Tua-hun (ex tuak, vinum palmeum, et 

 hufiy arbor) ; in Rotti T4a-hu {ku i. e, arbor) ; in Sawu Kepue-dure {kepue, arbor) ; ia Macassaria Tdla; in Malabaria Kdrim- 

 pan& et antiqua Braminorum lingua ibidem Tula tamado ^ Tixmuliee Panamdrom ; Telingice Tddi-tsilu s. Tddi-manu (ex 

 tsitu vel manuy arbor, et tddi^ frons Palmce) et peculiariter arboris masculae Potd-tddt, femineaj Penti-s, Ndnia-tddi; 

 Hurmanice TWr; Hindostanice Tar s. TauTy (addito plerumque dz-jaar^ i. e. arbor), unde Taree^ quod corruptum fuit in 

 toddy (quo vulgo nomine liquor e Palmis elicitus vocatur); Cingalice Tdl, Tdlagdha s- Tdfgkala* 



(I) Descriptio TuonniitG, in Kon* Dansk^ F^idensk, Nat. og Math. JfkandL IF^ 1829, cum Palma Indica nostra satj-s 

 convenit, nisi quod caudicem arboris in ora African indagata} 5w^ra medium ad diamelrtim duplo majorem incrassatum - 

 indicat, quod satis congruit cum descriptione LouREinoF/or. Cochmch. p. 758, qute modo Palmam in ora orientali African ab 

 60 repertam spectare potest, quum dicat : « puto quod ntiscatur eliam in sylvis Cochinchintej sed ibi mihi non obvia. » 

 Itaque fieri posset , ut Borassus Afer ab Indieo esset diversus. 



Ill, 23 



• . 



