16 _“ RUMPHIA. ۰ 
affirmant. Probabile tamen'est, illum ex antiquiore regno Sundano esse superstitem , quandoquidem 
lapides nonnulli huic simillimi et iisdem plane literarum notis insculpti шаш» quoque Jave occiden- 
talis partibus reperti fuere , neque illa inscriptio literas Arabicas exhibet. Quid quod lapis ipse vulcanicæ 
est originis, scilicet Trachytes plumbeo-grisatus, quo genere lapidum montes hujus insule altiores fere 
toti constant (1). Alter lapis, qui hoc loco servatur et topho vulcanino тюп constat (2), ad 
cognoscendam hujus insule indolem geologicam summi est momenti : exhibet anim phænomenon , 
quod forte conformationi plutonicæ saxorum, que hoc lapidum genere sepe durissimo et Trachytæ 
non adeo dissimili constant, aliquam lucem afferre possit. In illo lapide vestigium pedis humani 
manifesto cernitur impressum, neque prorsus suspicari licet, illud arte effectum esse, quå nec hodierni 
agri Sundani incolæ, nec majores eorum unquam satis valuerunt. Huc accedit و‎ quod aliis etiam locis , 
ubi пе minima quidem est suspicio, illa manibus hominum esse facta, vestigia ejusmodi humana aut 
animalium adhuc viventium lapidibus his impressa inveniuntur, quæ incessu hominum vel animalium, 
aut ipso illo loco aut alio vicino super massam vulcanicam nondum plane induratam et compactam 
ingredientium, orta esse omnia faciunt ut credamus. Neque tamen ejus phænomeni, præterquam in 
Javå, ullum aliud novi exemplum (3). Invenitur autem talis lapis satis magni ambitus, hominum et, 
nisi fallor , etiam Felis tigridis vestigiis notatus, in plantario Coffeæ deserto in clivo montis Salak 5 
qui ad meridiem spectat. Ad hoc humana vestigia eidem masse Ларе» impressa cernuntur in гіра 
fluminis 7j7- Kalong , haud longe a 7janjor, in vid que ducit ad Karangsambong : hec: autem per 
aliquantum spatii procurrunt, ut adeo conformatio hæc vulcanica eå demum atate acciderit, quà jam 
homines insulam incolerent. 
Sed ad arborem vetustissimam , que in Batu-tulies omnium, que olim regnum Padjajaranum 
habitabant, sola adhuc est superstes , redeamus. Prope Bogortam viam, que per promontoria montis 
Gedé in Javam orientalem ducit, ingresso statim conspicitur, neque facile quisquam in ей regione 
pulcerrima iter facere solet و‎ quin eam visat. Huc ubi adveneris, utrum plus admirationis habeat nescias, 
ingens illa arbor, que tanquam veteris ævi monumentum superest , an regionis pulcerrime prospectus, 
que ante pedes quam late extenditur. Нес inter omnes, quibus insula est conspicua, miram habet 
amonitatem , quà animus ita affici solet, ut memoria ejus nunquam deleatur. Нас delectatione ut 
lectoris quoque animus, quoad ejus fleri posset, frueretur , imaginem ejus in tabulà 71 ab artifice 
nostro Payen curavi delineandam. Doleo tamen, рег figure nostra angustias tantummodo prospectum 
in montem viciniorem Salak potuisse depingi, nec simul etiam montem longe altiorem Pangerangou , 
qui majori intervallo Orientem versus assurgit, et pone hunc verticem conicum montis Gedé, cujus 
crater vaslissimus регрешо fumum eructat, fuisse expressos. Ex hoc loco magna pars pagorum 
Tjiceroa , Campong-barou , Pondok-Gedé, Tji-awie, Tji-djerouk, Tji-omas , cet. in vallibus fertilis- 
simis, que ad radices montium altissimorum late extenduntur, sita, quasi uno adspectu cernitur , 
imago sane pulcerrima , montibus ‚ sylvis, agris Oryza consitis , denique fluviis Tji-danie , Tji- liwong 
aliisque minoribus permultis distincta et quasi variegata. Sed maxime mons Salak hinc visus egregium 
præbet spectaculum, sive quod caput ejus in complura cacumina divisum nubibus est velatum , quæ 
(1) De antiquissimo illo lapide Padjajarano, cui jam sua ætate indigenæ solennes ferebant inferias, hæc memoriæ prodidit 
F. Vatentyn Oud en Nieuw Oost Indie ГР. р. 10 : «іп hâc tabula liter; videntur antiquissimæ, iis, qui in Lampons » (hane 
enim partem australem insulæ Sumatræ jam primi Reges Bantamenses subegerant) « in usu sunt, sane simillimæ, sed 
» quantacunque opera fuerit adhibita, nemo adhuc inventus est, qui eas legere, nedum explicare posset. » — Ego quoque 
multam operam frustra impendi et peritissimum quemque incolarum de ей re consului, sed nihil magis profeci. Шиа tamen 
constat , hoc scribendi genus regionibus, quas Sundani incolunt ‚ proprium , itaque literas illas huic genti peculiares fuisse , 
licet usus earum а longo inde tempore exoleverit. — Cf. etiam Raffles Hist. of Java II. p. 88. 
(2) Ejusmodi tophum vulcani Tjadas appellant indigenæ, qui si substantià duriori, compacta et satis homogená itaque 
natura sud interdum ad 7rachyten accedat, T/jadas idup, id est tophus vivus dici solet ‚ ut a Tjadas mattie sive topho emortuo 
distinguatur , qui sive propria indole, sive aéris aut aquarum haud ita compactus est magisque aut minus vitiatus. — In 
multis regionibus Јауге, presertim autem locis mediterraneis Provinciarum occidentalium, fluminum ripe clivis hujus tophi 
crebro sunt obsesse, quo haud raro etiam ipse alveus eorum constat. Omnia concurrunt, ut hec flumina ad materiem 
saxeam aut limosam montibus ignivomis crebro ejectam derivandam et olim inserviisse et nunc quoque inservire credamus, 
unde paulatim isti clivi orti videntur. 
(8) Nisi forte huc referenda sit impressio pedis humani maximi, quam primi hominis esse ferunt Zeylanenses, in monte 
altissimo, qui ob id ipsum Picus Adami vocatur et ab indigenis sacer habetur. Cf. Плесо ок Covro 27 Dec. lib. 6. p. 121, 
Bass, Вов. Knox, et alii laudati apud De тл Porte Hist. Beschr. der Reizen Тот. XIII. p. 178. 
