SAGUERUS. 125 
49 
totum Archipelagum Indicum spontanea crescat. 
quibus optime prospexit natura 
posset, si iis uti sciret 
quod ad Saguerwm attinet, Gomutie ر‎ sive fibrilli 
solet accidere. Equidem dum mediterraneas Javæ regiones lustrabam, in quibus, sicut in Sumatra , 
Borneo, Celebes, Balie pluribusque aliis. insulis Asiaticis, معط‎ Palma maxime vigere uberrimosque 
fructus prebere solet, multa millia earum arborum vidi, ex quibus materies illa, de quà diximus, 
equinarum instar firmissimis texturis aptissima , prorsus negligebatur. Fieri tamen potest , ut ideirco 
maxime cultus hujus arboris negligatur, quod fibre in 4 collectze ) utpote crassiores et funibus 
parandis minus flexiles , Moluccanis longe sint. розгропепде. Hujus rei causa tantummodo in soli 
et asperum multum calcis continet. In Java vero succus е spadicibus hujus Palme electus , qui Tuak 
s. Twwak dicitur, spissior et principii saccharini ditior est, quam in illis regionibus , qua melius 
Gomutie ferunt. Hinc Java incole Saguero fere unice ad saccharum parandum utuntur, cujus incredibile 
dictu est quantus in- ipsà Java sit usus. Quidquid ejus rei sit, 1014 quidem Java unum tantummodo 
nobis culti majore copia Saguer? experimentum innotuit : quod tamen exemplum (rem sane dignam 
admiratione!) in Java quidem non alios ut imitarentur excitavit ; quamvis vulgo notum esset, quantos 
fructus ille plantationes ingenti sacchari copià, que in usum regionum vicinarum, incolarum 
` frequentià insignium , colligeretur, ferre possent (1). Speramus tamen fore, ut qui summ: rerum in 
India praesunt culturam ejus Palme utilissime brevi omni вий сига dignam existiment, quippe quam 
ad prosperitatem coloni; haud parum conferre posse persuasum nobis est. Ab omni inde tempore 
propria Imperii Nederlandici in coloniis ea laus fuit, quà sane nobis quasi jure nostro gloriari licet, ut 
gentibus sibi subditis non servile jugum, nec religionis vincula imponeret, sed animos ad laborem 
excitaret, viribusque earum ad quavis utilia promovenda ita uteretur, ut. conditione longe meliori 
fierent, quam sub tyrannicá suorum Principum dominatione unquam esse potuissent. Е multis hoc 
exemplum sufficiat. Quo tempore Java majoribus nostris primum innotuit ‚ magna illa insula nullam 
aliam mercem, фиг navibus inde in fora Europea aveheretur, preter piperim suppeditabat, et hic ipse 
magnam partem tributi nomine ex Sumatrá adduci solebat : ipsa autem terra , cui natura tam egregie 
D 
(1) Нес cultura Saguert in fertilissimo predio Agri 1 поркат Sukabumie tentata t quod, аре ire ae 
Anglice , qui id temporis colonize præfectus erat vis تخت‎ таме. нала паса et ug ipse Е. ог ч 8 
erat, Id autem factum a Preside coloniæ, ге cognità, improbarunt Suum Bengalice تا زان‎ Anglici, quo in оу 
' ipsius imperio subdità possessor agri, et quidem agri, qualis узт, qui a 85 millibus وا اھ و و‎ 
esset. Itaque vir Nob. Sraur. Rarries, qui nimis in as re sue utilitati сопашцатао CRESTED Er us 7 а iis سوا‎ 
coactus est, а quibus deinceps nostri Magistratus, immenso ۱۳ OLDE Драго تھا‎ те nea u ات کا‎ 
Preangerano, unde divulsa pars erat, rursus conjungerent. Нес 1460 retulimus д ed (229 aram Е а os 
Imperantes Anglici de hac re statuerunt, ей quà par est laude ات ی ور‎ Qui enim потег! cum о pee 7 
Summus Procurator et reliqui rei publicc praefecti маша ات‎ aone] officii in coloniis gaudent D DES s я по! و‎ 
sentiet, publicc saluti quam maxime contrarium esse, si omnes illi заа agros іп coloniis aut ipsi one m 2 
i dimant, idque prorsus non licere oportere. Hic locus non est multis ostendere: guanina ар omni inde Suporte 
MOL. illa a principibus patrize ratio consulendi coloniis genuerit, epit mus ж ма ان‎ 
iolatio, ingravescens minorum Magistratuum corruptela atque omnino quavis opprobria аі tq 
ОНОК Е loniarum in extremum discrimen adducte fuerunt. — Нос autem loco qui Reipublice nostrae 
ds ТЕ Ds ne in posterum agros in coloniis proscribant , quemadmodum variis olim temporibus factam 
па ОШ x. а ] 2-2 agendi ratio nuperrime in consilio Ordinum Generalium defensores suos nacta est. рош 
ш. Ке рд Moin i X diti, utique in Java incolarum frequentià celeberrimà , ærario præstaret, facile 
щш ما‎ Ен RS و‎ Е e : quorum non minimum illud est, quod civitas eà ratione subito iis 
Mae ОО COM MUR Ys a ۱ m profluunt et quibus ad sui conservationem prorsus carere nequit ; 
iti i à ре ione tantà quit; 
t reditibus, qui ex eà p pre ui co Ди 
иа ۱ Жыш cum damno majestatis imperii sit futurum , si hoc privatis delegetur et sors eorum, qu 
ne commemorem , ar 
iam i idini multorum tyrannorum permittatur. 
genere coloniam incolunt, lubidini m y ы; 
п. 
