148 RUMPHIA. 
indigenis, quamquam id sane mereri videtur, proprie colitur. Опа a Manco Рато Venero , lib. TIT, cap. 19; relata 
sunt, hanc Speciem spectare videntur, itaque jam Комригоз, 1. c. p. 76, jure animadvertit , verosimile esse regionem 
4 igni VA NEU] 1 51 
` Tansur, que ео auctore arborem gignit, Borneo et Sumatra oram borealem esse 1 1 fedem 
illam regionem optimam Camphoram ferre tradat. 
OBSERVATIO 1. 
Silentio haud omittendum videtur discrimen, quod inter Palmam in Sumatra vicinisque regionibus vigentem et Javanicam 
obtinet, ut ipse adeo pro certo statuere verear, utrum Specie reverà differant, necne. In manibus sunt frondes nove, 
ejusdem, ut videtur, ctatis, ex Java et Sumatra, quarum et color et textura faciunt, ut varietatem suspicere. Javane, 
siccatæ, semper in colorem luteo-fuscum abeunt, Sumatrane vero іп cinereo-virescentem ; porro his etiam inter se 
differunt : 1) costa segmentorum in speciminibus Javanis supra magis argute prominet atque apicem versus setulis 
appressis distantibus obsessa езі; in plantá vero Sumatranà magis obtusata nullo ejusmodi setularum vestigio. 2) in Javanà 
hiec costa frondium novarum infra nuda est; in Sumatraná ША semper paleis remotis linearibus tenuibus membranaceis 
prodita. 3) pagina adversa segmentorum Palme Sumatrane nervulis tertiariis creberrimis striolata est. Maxime doleridum. 
est, quod hujus Palme a V. Cl. Korruats in provincia Sumatræ Padang collectæ, praeter illas frondes novas, nonnisi fructus 
immaturos habemus, in quibus nihil a Javanicis diversum discerni potest, spadicibus vero caremus, in quibus accuratius 
in florum situm perquirere opere pretium foret. Etenim , si verum est, quod tradit div. Jack, 1. c., squamas illas flores 
g fulcire, specifica ejus diversitas addubitari nequit : hac enim re satis a Javana differret, cujus etiam amenta 
minus longa sunt, quam Palme: illius ex Sumatra, peninsula Malacca et Siam, si fides habenda est iis, quee tam Jack, quam 
Ћоттвокгг et Korenie retulerunt. 
OBSERVATIO П. 
Frondibus hujus Palme, nomine ар, vulgo in Java tecta consterni solent : inopià Oryzæ a pauperioribus montanorum 
ех medulla farina Sagi paratur, quz tamen non venalis prostat. Ex Sumatra vero, peninsula Malacca et Borneo satis 
magna copia Sagi granulosi, quem heec Species profert , praecipue in Europam و‎ Bengaliam et Sinam devehitur. Illa autem 
farina, que ех Siak in ord boreali Sumatre affertur , quamquam Borneénsi candore inferior, ob minorem friabilitatem 
maxime expetitur ac vulgo duplo majori pretio venit, quam illa, nempe duobus tribusve thaleris Hispanicis in singulos 
picolos. Recentiori tempore a Sinensibus in Malacca, praecipuo hujus mercis emporio ; habitantibus peculiaris ratio Sagum 
in grana redigendi inventa est, quà grana non solum multo duriora fiunt, sed etiam levi nitore splendescunt. Ita paratus 
Sagus foris Europewis videtur aptissimus, itaque opere pretium foret, vel in primis Moluccarum incolas, que preter 
aromata queedam nihil fere exportationi id prod t, hanc Sagi parandi rationem publice docere et 
ad imitandam eam excitare : quod equidem existimo precipue posse valere ad emendandam conditionem hominum тарпа 
parte pauperrimorum. At , dixerit aliquis, ita verendum erit , ne regiones Ше, in quibus neque Oryza, neque alia cerealia 
gignuntur, et farina Sagi fere sola incolis victum suppeditat , hac etiam exportatà , omni cibo destituantur ас mox ірѕе fame 
laborent. Qui ita cogitat, пе, ille non noverit immensa ejus Palme nemora іп oris maritimis omnium fere insularum 
Moluccarum, quorum vel Ceramensia sola ad suppeditandum Sagum foris Europæis per secula sufficerent. — Quid? 
Tr 
quod haec Palma facillimo sane negotio per stolones propagatur ejusque farinz tam ferax est, ut quaevis arbor Sagi vulgaris, 
maturo tempore , tas octingentasve libras preebeat. Magnopere sane mirandum est, Moluccas ipsas, propriam 
Palmarum Sagi patriam , nullum prorsus Sagum , qui in longinquas regiones exportetur, producere, sed omnem ejus 
copiam, quam indigene colligunt, in ipsá regione absumi. Verumtamen ubi causam ejus rei attenderis , facile perspicies 
eam in pravà ratione esse positam , quà Sagus in Moluccis paratur, quo fit, ut crudus et minoris virtutis plane non sit 
idoneus, qui in remotas regiones exportetur. Quodsi merx illa, diligentius purgata et emendata , gratior aspectu et simul 
corruptele minus obnoxia facta fuerit, brevi Sagus in Moluccis paratus haud minus a mercatoribus expetetur , quam qui 
in Malacca et Singapore prostat, quo loco ab anno inde 1824 satis парте officine sunt constitute , in quibus melior Ша 
Sagi species , quam diximus , paratur. Ceterum simplicissima est Вас parandi ratio , quà etiam in Singapore coloni Si 
utuntur. Farina, repetitis vicibus edulcorata et siccata, deinde in cribris in grana redacta, postremo in patellis ferreis , 
leni igne supposito, continuo versando leviter torretur , quo fit, ut grana, initio plane candida, indurescant ас nonnihil 
pellucida fiant. Negari quidem non potest , sumptus ejusmodi rationis parandi Sagi quintuplo esse majores, quam pretium 
mercis ipsius crude : quid tamen refert, dummodo perinde atque ex aliis regionibus expetatur? Hoc autem non est quod 
dubitemus, cum presertim in Moluccis crudus Sagus minori pretio veniat atque etiam manuum merces vilior esse soleat, 
. quam in Singapore, ut adeo Ша merx non ita magno constaret. Quamquam haud leve negotium foret, populum ex 
somnolentà illa secordià , ad quam paulatim Europcorum oppressi dominatione delapsi fuerunt, ad eos labores excitare , 
qui ad emendandam agriculturam et naturam fructuum requiruntur, cum presertim pars magna indigenarum , Alfurenses 
scilicet , feri ac barbari sint habendi. 
Duscr. Radia fibris simplicibus , crassis , filiformibus, tenacibus , . sublignosis, albicantibus constans. 
Caudex 20-50 ped. altus, cylindricus, inermis, diametro circiter bipedali, sordide cinerascens, cica- 
tricibus annularibus irregulariter inseulptus, ima prope radicem plerumque complures stolones 
