SAGUS. ` 
Arbor Arthophora 8. Sagu-fera Varenr. Ind. litt. р: 455. (ex parte!) 
Fructus alius peregrinus elegans Слз. egot. lib. IT. p- 25. fig. ITI. 
Sagu s. Тарга, addito vulgo tuni Deb vera Sagus Malaiorum et Amboinensium ; in Ternate Huda 5 
- in Banda iomzho; in Celebes, sicut etiam quandoque sermone Malaico, Rambia s. Rambija, quod 
commutationem cum S. levi indicat ; linguá Mindanoicà Labi s. Lobbi 
151 
Нашт. In vicinià litoris solo uvido et paludoso gaudens, in illis 
quibus Myristica officinalis et Caryophyllus aromaticus naturà 
loco passim aliquot arbores in 
hujus “P. 
precipue partibus Archipelagi Moluccani abundans, 
sunt proprie. Circa Ambon raro tantum, eoque ipso 
hortis consitæ inveniuntur, frequentius prope Baguala et juxta oram Ниш, Sylva 
alme gregariw latissime extente videntur іп Ceram, Gilolo multisque insulis minoribus, que Latar 
vocantur, quarum ora hinc tristissimum prebet aspectum et pre limo atque aculeis adiri fere nequit, Neque in 
Java, neque in Sumatri’ cernitur, nec magis occidentem versus quam in insulà Celebes crescere videtur, cujus 
precipue orientales inhabitat regiones. At orientem versus in ога Guine Novo multo latius extenditur; imo, 
auctoribus Forster et Lesson Locis magis australibus, quam in ША insula, quc 
ule Timor, quamquam еддеш fere latitudine sitze و‎ 
aquilonem versus insula Mindanao est, in quà ejus jam meminit Damm 
, in insulà Vanicoro etiam reperitur. 
11° 40' lat. austr. sita est, nusquam visa est, neque etiam ins 
propria videtur. Terminus ejus exterisionis 
(Vol. Г. pag. 810.) 
OBSERVATIO I. 
Arbor hee utilissima, quae magne parti incolarum, qui Moluccas et Guineam Novam inhabitant, precipuum victum 
probet, nusquam adhuc cultura dignata fuit, quamquam et per fructus, et per stolones, facillimo negotio propagatur. 
Indigenæ ejus farinam, quod tamen alimentum Oryze, utpote multo minus nutricans, longe cedit, aliarum Specierum 
Sagi preeferunt, parum admodum curantes, ut Sagum crudam exportationi reddant idoneam, sicut illi, qui occidentales 
regiones Archipelagi Indici inhabitant, unde ingens copia Sagi in Sinam, Bengaliam atque Europam exportatur. Equidem 
illam commodi ipsorum negligentiam simul et feritati eorum, qui Moluceas incolunt, et innate genti ignaviæ tribuendam 
censeo, ne iis quidem exceptis indigenis, qui jam antiquitus Europwis commixti fuerunt et Christianam religionem, specie 
saltem „ totà mente sunt amplexi. Etenim ipsi illi Christiani Moluccenses a popularibus Mahometanis mirum quantum 
insigniuntur summá incuria tot opportunitatum و‎ quas illis solum fertilissimum, si et ipso, et iis, que gignit, uti scirent, 
maximas largiretur. Itaque haud fere minori laborant тора, quam barbari finitimi in Ceram et Guineà Nova. Et sane si 
gens ejusmodi, qualis Amboinensium, unquam meliori fruetur conditione, puerorum instar erudiantur et ad utiles labores 
excitentur necesse est. His autem et solum apprime est idoneum colendis multis rebus, qua a mercatoribus expetuntur, et 
preterea multa, quae gignit, digna sunt, que diligentiori curd emendentur. Quod si quis roget, quo modo hoc fieri possit 
in regione, qualis Amboina est, in quà præcipuum alimentum , farina Sagi, quovis tempore vilissimo constat pretio et ipsi 
incola perpaucis rebus ad victum cultumque sunt contenti , equidem hane esse in primis rationem puto, qu tam salutari 
consilio prosperum eventum polliceatur. Amboinam ipsam tante copie Sagi, quanta incolis ad om opus cota haud 
sufficere, sed longe majorem ejus partem aliunde peti, res vulgo nota est, sive incola longo temporis spatio sylvis earum 
Palmarum nimis immodice grassati fuerint, seu forte ora maritima insule gignendis iis arboribus Щи idonea facta sit: 
— illud quidem constat, majorem Sagi copiam ab indigenis ex ога insulee Ceram, quiae inter septentriones et occidentem 
spectat, solere advehi. Ilic autem ingentes sylvæ, curd Magistratuum EU d eo 420 و‎ ap sunt 
commisse , qua ratione sapientissime cautum est, ne plane eruantur indigenarom: in cedendis deus socordid, que 
sepe eas olim misere vastaverat, et, nisi ei obviam iretur, brevi Шав insulas precipuo ا‎ ۳0 privavisset. Ita cundi 
jus et ditionem in illas sylvas ora» Ceramensis nacta est Respublica, nostra, ut quicunque illing Sagum petere velit, 
impetratà a Magistratibus venià, in singulas arbores, que ei indicantur, flórenum unum et dimidium aut бїр Preefecto 
solvere debeat. Si autem reputas, ex quavis arbore vulgo 6-800 libras Sagi Bosse cone hoc sane Қасына! Оваа ТЕ et 
profecto longe abest, ut sufficiat impensis, quibus illa Ийип с salutis indigenarum И Reipublice 
constat. Jam sepius autem ac maxime eo consilio, uti Amboinenses ad majorem نی‎ in ML e за 
invitis ipsis prospiceretur, гез agitata est in consilio Шаш annon -revera ayolini augere p as a S ы 
arbores Sagi constitutum est. At quominus id fieret ی‎ et summa incolarum inopia, is ور‎ eanet ш d 
plane detrectarent Sagique farinam ex aliis longinguioribns insulis, in quibns 8 æque val a $ " Mai d ; 
arcesserent, et alie haud fere minoris momenti gogitationes, Ego vero CENTS in ا‎ m mm PN 2ھ‎ 
ut vectigal Ший поп solum поп augeatur, سی‎ etiam йїп, sed ita ut a agis xs Ж ا‎ раға я 1 
i i itati is petunt, rite ргаорагаге et exportationi aptam reddere jubeantur. Cujus 
crude, quam e sylvis publice auctoritati subditis nd am рор, à A E ла 
1 datz ut facilis illis foret distractio, quovis illam tempore in horrea publica deferre et vel р а, ү 
po r 2 ў i i i tibus commutare licere oporteret. Quo facto, non dubitandum est, 
aliisque rebus importatis et praecipue ua agres н. Е 
quin magis magisque in dies Amboinensium excitaretur industria. 
OBSERVATIO IL. 
i ad‏ فد 
In Amboiná, ut supra memoravimus, haud ita frequens est hac Palma, et domini arborum plerumque ДА са‏ 
H . 7 us‏ و 
j 7 К pervenerunt, ut farina Sagi inde colligatur, vendere solent. Incolis ejusmodi agrorum tantum frondi‏ 
justam æ! А‏ 
