59 



Van onvoorwaardelijk vertrouwen intusschen op Darwin's leer 

 (Ier naUiiirlijke teeltkeus is bij du Bois-Heymo.nd geen sprake; 

 hij gewaagt van «de gewaarwording van iemand, die anders 

 reddeloos zoude verzinken, en zich vastklemt aan cene plank, 

 die hem maar oven boven water houdt." 



Uit de aangehaalde woorden blijkt vooreerst zooveel, dat 

 mannen van het geestelijk peil van een pu Bois-Reymond me- 

 nigmaal in staat zijn , nog problemen te zien , waar vele ge- 

 leerden van lageren rang wanen Ie doen te hebben met een 

 al'gedaan vooroordeel. Het is uit dien hooide , dat ik deze aan 

 het teleologisch vraagstuk gewijde bespreking opzettelijk aan- 

 vang met de bovenstaande woorden van een geëerd natuur- 

 kenner; zij mogen dienen, om er den mechanistisch gezinden 

 hoorder bij voorbaat op te wijzen , dat men zich zelfs in den jare 

 1887 niet belachelijk maakt, wanneer men nog eens op nieuw 

 in allen ernst het alternatiel' overweegt: Voorzienigheid of 

 blinde noodzakelijkheid'^ 



Bij alle betrekkelijke ruimie van philosophischen blik, die 

 wij bij prof. du Bois-Reymond in dit bijzonder geval, zoowel 

 als over het geheel , te erkennen hebben , blijkt ook hij toch 

 in de aangehaalde woorden bij slot van rekening nog bevan- 

 gen in een dubbel vooroordeel, dat allengs voor den naturalist 

 typisch geworden is, — eene tweede reden om zijne woorden 

 bij deze gelegenheid tot punt van uitgang te kiezen. Het be- 

 doelde dubbele vooroordeel bestaat in de meen ing , dat de 

 teleologie ol' voorzienigheidsleer en het mechanisch natura- 

 lisme der weienschap twee beschouwingswijzen zijn , die 

 elkander uitsluiten, alsmede de daaruit voortvloeiende onder- 

 slelling, dat de wetenschap er belang bij heelt, het gelooi 

 aan eene vooral" gewilde natuurontwikkeling uit onze wereld- 

 beschouwing te verwijderen. Het komt mij voor, dat ik 

 een niet onnut werk zal verricht hebben , wanneer ik er in 

 slaag, bij mijne hoorders tol het ontstaan ol" de bevestiging van 

 een ander gevoelen dienaangaande aanleiding te geven, en het 

 mij gelukt te betoogen , dat het gelool" aan eene algemeene lei- 



