45 



» moeten noemen; daarmede is bewezen , dat de handelwijze der 

 «Natuur (om kortheidshalve deze beeldspraak te bezigen) in allen 

 »gevalle van die des menschen principieel verschill ." Nu , dat er 

 onderscheid moet bestaan tussclien eene eventueele doelbeoo- 

 ging in het algemeene natuurverloop en den bijzonderen vorm 

 waarin zij als hersenfunctie den persoonlijken mensch discur- 

 sief tot bewustzijn komt, zal wel door weinige eenigszins 

 doordenkende lieden worden betwijfeld ; ik voor mij echter 

 kan wel beschouwd uit het medegedeelde citaat geen bewijs 

 tegen de teleologie op zich zelve afleiden. Er volgt mijns 

 erachtens alleen uit: 1°. dat het der Natuur niet om het 

 geluk van het individu, maar alleen om de algemeene resul- 

 tante van het ontwikkelingsverloop te doen kan wezen, (•) — 

 eene voor de vraag naar persoonlijke eudaemonie ontmoedi- 

 gende, gevolgtrekking, maar die volkomen strookt niet de on- 

 vermijdelijke grondhypothese van eenheid der (metaphysische) 

 substantie ; en ^°. dat aan het natuurproces behalve een zuiver 

 redelijke, ook een redelooze factor immanent moet zijn. 

 Daar doelbeooging uit der aard het bestaan vooronderstelt van 

 iets dat niet moest zijn, of althans niet zóó moest zijn als het 

 is , ligt ook deze gevolgtrekking voor den teleoloog eigenlijk in 

 de rede; en is het voor het overige waarschijnlijk te maken dat 

 een synthetische, constructieve, factor in de Natuur dient 

 erkend en er uit de onderHnge kwelling en verdelging dei* 

 levende wezens eene voorbeschikte opstijging in de organische 

 wereld te voorschijn treedt, dan kan uit de erkenning van 

 het bestaan van iets onredelijks in de planmatige ontwikkeUng 

 alleen voortvloeien , dat eene wetenschappelijke opvatting van 

 het voorzienigheidsbegrii) moet gegrond worden 0|) eene tweeheid , 

 een dualisme, in hel wereldproces van logischen en alogischen 

 factor. Hel fiualifeiLsbe(pnsel zoude dan niets ander s kunnen, zipt dan 

 hel redelijk regulatie f, loeijepasl op den redeloozen heslaansgrond. 

 Op kernachtige wijze wordt aan eene dusdanige verbinding 



Paulus aan de ilomemeii, Vilt, 22. 



