44 



van optimisme en pessimisme iiildrnkking gegeven door Carl 

 Peters, een geestverwant van Eduard von Hartmann. In zijn 

 geschrift, getiteld ^^ Willensivelt mul Wellwille (Leipzig 1885)" 

 heet hel: »UiL de lichte laaie van den brandstapel der indivi- 

 nlueele eudaemonie stijgt als een phoenix het kosmisch optimisme 

 »omhoog." Doch hooren wij thans een anderen schrijver , den 

 talentvoUen Dr. Carl du Prel. 



»Eene teleologisch opklimmende reeks van »aanpassings"- 

 »gevallen, of van gevallen van verhoogde accommodatie, ligt 

 nluidelijk voor oogen in de levensontwikkeling, alsook in hare 

 » voortzetting, de geschiedenis der menschelijke beschaving, in 

 «dewelke de aanhoudend verhoogde exploitatie der natuur- 

 «krachten zóózeei' op «aanpassing" uitloopt, dat voor ons de 

 «hulpmiddelen der techniek in de plaats treden van nieuwe 

 «organen, terwijl de vooruitgang der theoretische wetenschap- 

 spen accommodatie onzer voorstellingen aan de werkelijkheid 

 «beteekent. Dat niettemin deze geheele reeks van verschijn- 

 «selen alleen een zeker noodzakelijk slreefvermogcn in de Natuur 

 «bewijst, maar daarom nog niet hare doelmatigheid, dat 

 «blijkt het beste, wanneer wij het zonnestelsel beschouwen 

 «van het standpunt zijner bewoonbaarheid. Men vindt dan 

 «velerlei aanknoopingspunten voor de kritiek van de zijde des 

 «pessimisten. Want wanneer de opstijgende levensreeks streef- 

 « vermogen verraadt — wanneer het dus der Natuur om verhoo- 

 «ging des levens en des bewustzijns te doen is — hoe hoogst 

 «ondoelmatig schijnt het dan, dat van het ontal der gesternten 

 «slechts eenige der planeten als bewoonbaar kunnen worden be- 

 «schouwd, en dat nog bovendien op deze weinigen eene reus- 

 «achtige wanverhouding bestaat tusschen de astronomische en 

 »de biologische tijdruimten! Als deelen van hel mechanisme 

 «komen de planeten lijdens den geheelen duur huns bestaans in 

 «aanmerking, terwijl de biologische verschijnselen slechts cene 

 i»korlc spanne van dezen tijd 'in beslag nemen, eerst na hel 

 » begin van korstvorming kunnen aanvangen, en tot een einde 

 «moeten komen wanneer hel hart des stelsels , de zon , zal heb- 



