m 



plülosophie eeiie immanenle, niet eene Iranscendcnte voorl>e- 

 schikking in het natuurproces predikt. 



Maar er is nog eene andere oorzaak, die den naturalist 

 gewoonlijk, als hij instinct, aan alle teleologie vijandig doet zijn. 

 Natuurwetenschappelijke, praktisch toepasseli[ke en hruikhare 

 kennis kan namelijk alleen aposteriorisch , dat is door het 

 teruggaan van de werking tot de oorzaken , worden opgedaan , en 

 liet dient beslist erkend, dat elke inmenging van teleologische 

 verklaringswijzen in de natuurwetenschap als zoodanig een prin- 

 cipieele misslag is. De wetenschap zoekt naar het prius van 

 een feit , verklaart het uit zijne oorzaken , en alle heroep op 

 eene heoogde doelmatigheid eener werking zoude voor den 

 physischen specialist gelijk staan met eene hankroetverklaring 

 zijner wetenschap. In het enkel met de materieele zijde der 

 verschijnselen zich hezig houdende deel der natuurwetenschap- 

 pen moet het doel, als geestelijke oorzaak, onverhiddelijk uit- 

 gesloten hlijven , — niet oniüat het er niet in zit , maar omdat 

 het in deze wijze van natuurheschouwing niet te huis hehoort , 

 daar de natuurwetenschap den samenhang der feiten alleen 

 aposteriorisch en analytisch, door teruggaan van werking tot 

 oorzaken , onderzoeken en vaststellen kan. Het maakt echter 

 een groot verschil, of men de leus: «alle teleologie moet van 

 de wetenschap worden uitgesloten!" voor eene deugdelijke 

 methodologische maxime verklaart , dan wel de onhoudhaarheid van 

 alle teleologie op zich zelve verkondigt. De natuuronder- 

 zoeker heeft volkomen gelijk , wanneer hij verklaart dat hij , 

 qua natuuronderzoeker, eene teleologische wijze van opvatting 

 niet accepteeren kan ; daaruit vloeit echter volstrekt niet voort , 

 dat men haar in het geheel niet accepteeren moet. Men ver- 

 warre niet eene methodologische maxime, een richtsnoer van 

 onderzoek, met eene positieve wereldopvatting, en houde het 

 geloof aan eene Voorzienigheid niet voor veroordeeld, alleen 

 omdat de naturalist er in zijne hoedanigheid niets mede weet 

 aan te vangen. De onhestaanhaarheid der teleologie met het 

 mechanistisch naturalisme der wetenschap bestaat alleen in de 



