verklaren , verklaren zij in den grond der zaak niets» Het zal 

 te allen tijde een ijdele wenscli van den naturalist blijven, de 

 bewuste gewaarwording , die de binnenzijde van alle organische 

 ontwikkeling uitmaakt, uit mechanische configuraties der ato- 

 men te verklaren; uit eene substantie wier wezen opgaat in 

 bepalingen van Ruimte, Tijd en Oorzaak, zal geene analysis 

 ooit ofte immer andere verschijnselen kunnen afleiden, dan 

 ook weder bepalingen van Ruimte, Tijd en Oorzaak, daar al 

 het afgeleide en samengestelde uit niets dan combinaties der 

 samenstellende eenheden bestaan kan. »Het is eene eenvoudige 

 logische gevolgtrekking", zegt Prof, Zöllner in zijne Wissen- 

 schaftliche Ahhandlungen (I 521), »dat ieder lichaam, het- 

 welk als een aggregaat van stoff'elijke atomen met de boven 

 genoemde eigenschappen ondersteld en gedacht wordt, ook 

 geene andere eigenschappen kan toonen dan dezulke, die qua- 

 litatief dezelfde zijn als die, welke aan zijne elementen zijn 

 toegekend, d. w. z. in het onderhavige geval geene andere 

 dan mechanische, van alle gewaarwording, bewustzijn en 

 streefvermogen ontbloote bewegingen. Want door bijeenvoeging 

 van gelijksoortige grootheden kan steeds slechts eene grootheid 

 verkregen worden, die van de bijeengevoegde bestanddeelen 

 quantitatief , niet qualitatief verschilt." Het is volkomen onbe- 

 grijpelijk, zooals bijv. ook du Bois-Reymoivd uitdrukkelijk er- 

 kent (\) , dat het voor een aantal kool-, water-, zuur- en stik- 

 stofatomen niet onverschillig zoude wezen hoe zij liggen en 

 zich bewegen. Op geenerlei wijze is het in te zien, hoe uit 

 hunne samenwerking bewustheid, synthetische denkfunctie, 

 doelbeooging zoude kunnen ontstaan, en het behoeft niet eens 

 betoog, dat hoogere geestesprocessen in het algemeen en be- 

 wuste doelbeooging in het bijzonder uit de mechanica der 

 hersenatomen als zoodanig niet te verstaan zijn. Gegeven 

 een synthetische factor in ons discursief denken, gegeven een 

 aan het licht getreden streefvermogen in de organische wereld, — 



(*) „Ucber die Grenzen des Nalurerkennens", 6^ uitg, ] 884. blz. 26. 



