r 



rechtigd , bij hunne pogingen tot natuurverklaring van dergelijke 

 verklaringsbeginselen gebruik te maken , dan mag gevolgeUjk 

 aan het metaphysisch karakter van het constructief levens- 

 beginsel der teleologen , ook in natuurwetenschappelijke kringen , 

 geen aanstoot meer genomen worden. 



De atoomleer gaat eene grondige omwerking te gemoet. 

 Zoolang wij de logische regelmaat in de verschijnselen be- 

 schouwen als iets dat vreemd is aan het wezen der «stof" als 

 zoodanig en om zoo te zeggen alleen uiterlijk aan de werke- 

 lijkheid kleeft , — zoolang wij de materie als een blind en dood 

 en inert continuüm beschouwen , dat alleen door een stoot van 

 buiten in beweging geraakt en op zich zelf ongevoelig is en 

 onverschillig blijft voor doelmatige en ondoelmatige beweging, 

 blijft ons de onderstelling van immanentie eener doelbeoogende 

 en intuitieve idee in het wereldproces tegen de borst stuiten, 

 maar kunnen wij ook niet aanwinnen in ons principieel inzicht 

 betreffende den aard van het natuurverloop. Meer en meer 

 treedt de noodzakelijkheid aan den dag van het geloof aan eene 

 immanente, dat is innerlijke, dus geestelijke en logische, be- 

 middeling der natuurveranderingen , eene bemiddeling waarvan 

 wij alleen eenig denkbeeld kunnen opdoen , zoo wij de logische 

 noodzakelijkheid in ons eigen bewustzijn, waar wij de causa- 

 liteit als motivatie leeren kennen , als typische vertegenwoordiger 

 van alle natuurverandering mogen beschouwen. 2uv.7rvoia Travra. 

 Dit kan niet anders geschieden dan doordat wij gewaar- 

 wording en ontwikkelingsdrang als fundamenteele eigen- 

 schappen of vermogens van het Wereldwezen erkennen. Bij 

 de voornaamste vertegenwoordigers der natuurwetenschap is 

 dan ook reeds allengs eene heilzame reactie ontstaan tegen eene 

 uitsluitend materialistische, dat is enkel uiterlijke en objectieve , 

 verklaring der verschijnselen : er openbaart zich een streven , 

 om de natuurwet en den oorzakelijken samenhang der feiten 

 uit het innerlijke wezen der Substantie af te leiden. Het is 

 niet de wijsbegeerte alleen , die zich genoopt heeft gezien , leven 

 te geven aan de doode stof der materialisten; ook de exacte 



