68 



natuurwetenschap leidt daartoe, en zelfs een Darwinist als 

 Haeckel ziet zich gedreven in de richting van het hylozo'isme , 

 d. w. z. tot de onderstelling eener atoomziel. 



Van het oogenblik dat men werkelijkheid en denken als dubbel- 

 zijdige openbaring eener zelfde bovenzinnelijke Substantie erkent 

 en de eenheid bevroedt van het wordingsprobleem naar beide 

 zijden der verschijnselen , kan de eenheid van grondslag der op 

 de objectieve zijde der verschijnselen betrokken mechanica en 

 der innerlijke, doelbeoogende en constructieve geestesfunctie 

 alleen nog in een en dezelfde hoedanigheid van het wereldwezen 

 gezocht worden , aan hetwelk beide opvattingswij zen der feiten : 

 materie en denken , beweging en gewaarwording , wil en voor- 

 stelling, realiteit en idealiteit, niet dan uitingswijzen of acci- 

 dentia zijn. Wonderlijk moet het schijnen, dat zelfs in de 

 levensleer zoovele natuurkenners de psychologische keerzijde 

 hunner schijnbaar materialistische medaille niet willen zien , dat 

 namelijk elke, zoogenaamd mechanische, reflexbeweging, ook 

 de eenvoudigste en minst gecompliceerde , een ivülen is , dat door 

 eene gewaarwording wordt gemotiveerd. (*) Het is eene onver- 

 mijdelijke gevolgtrekking dat men,of gewaarwordingen doelbe- 

 oogende wil, der innerlijke ervaring ten spijt , zelfs in de hoogste 

 geestesfunctiën moet loochenen, dan wel ze ook in de laagste 

 reflexbewegingen moet erkennen, daar mechanische reflex- en 

 streefvermogen zich tot elkander verhouden als buiten en binnen- 

 zijde. Door het inzicht in de mechanica der reflexen in de 

 moderne physiologie wordt ten slotte niets uitgesloten dan het 

 sinds lang als onhoudbaar erkende indeterminisme van den wil. 

 De reflexbeweging is een willen, dat door gewaarwording in 

 de l>etrokken centra tot uiting wordt gebracht, en de genesis 

 van het willen is een volgens vaste wetten werkend mechanisme. 

 In laatsten aanleg determineert het einddoel z de opvolgende 

 ontwikkelingsstadien e, f, g, h, ï.... evenals van achteren bezien 

 elk stadium door zijn prius bepaald wordt. 



(*) Vgl. hier de schoone verhandeling »zur Physiologie der Nervencenlra", 

 tegenwoordig gedrukt als aanhangsel van den eersten band der Philosophie 

 van het Onbewuste. 



