73 



Eduard von HartsUxXn erbij, »is Ie vergelijken bij eeiie stoom- 

 "iiiacbiiie; maar het is tegelijk stoker en machinist, ja zelfs 

 > reparateur en machine-bouwer van zich zelf." 



Het valt niet te loochenen, dat de uitdrukking fevenskracfiL 

 die door Ideologen nog hier en daar wordt vastgeliouden, veel 

 heeft bijgedragen tot het verwekken van misverstand in den 

 strijd over de (inaliteit in het natuurproces. Hierdoor werd 

 namelijk voedsel gegeven aan de voorstelling , alsof het daarbij 

 te doen was om een den physischen krachten gecoördineerd 

 beginsel, dat evenals de andere krachten volgens een gelijkvor- 

 mig schema werkt. Iets dergelijks kan intusschen in het 

 levensbeginsel niel ondersteld worden : in zooverre er sche- 

 matische facticiteit in de organismen plaats heeft, zijn dephy- 

 sische krachten voldoende, waarom dan ook het materialisme 

 gelijk had, alle beweging uit de natuurkrachten af te leiden, 

 zonder erkenning eener andere sooi-t van kracht. Het is op die 

 wijze dat Moleschott komt aan phrasen als ; » de Kracht is geen 

 » duwende godheid", (*) eene waarheid die van het standpunt 

 der dynamische atomistiek en der monistische wereldbeschou- 

 wing van zelve spreekt. In de zoogenoemde levenskracht is 

 gelijkvormigheid van werking buitengesloten. Daar de samenloop 

 van physische omstandigheden in ieder bijzonder geval anders 

 is, behoeven de verschijnselen der organische ontwikkeling en 

 instandhouding tot hunne verklaring een zuiver psychisch 

 archon of geestelijk beginsel, dat in elk afzonderlijk geval de 

 toepasselijke middelen tot ontwikkeling, instandhouding en 

 voortplanting op intuitieve wijze uitkiest, rekeninghoudende 

 met de physische omstandigheden. Een zoodanig constructief 

 agens echter kan niet eigenlijk eene kracht genoemd worden, 

 daar immers in dit woord regelmatige werking volgens een 

 vast schema begrepen is. Dat echter een zoodanig beginsel 

 dient aangenomen , dat een de Natuur blind verklarend mate- 

 rialisme er nooit in zal slagen , uit enkel physisch-schematische 



(') In het liooldsliik Krall imd Sloll" van zijnoii «Krcislaurdes l.ebens". 

 Mainz 1852. 4- uitg. 1862. 



