80 



Natuui' tot (Ie onderstelling gedrongen dat ook den anorgani- 

 schen krachten , zij het ook niet in den cerebraal-discursieven 

 vorm , de finaliteit immanent is. Wanneer dus de teleoloog zegt , 

 dat tot vorming der oj'ganismen de physische krachten niet toe- 

 reikend waren, dan mag dit niet zoo worden opgevat, 

 als of in de ontwikkelingsperiode onzes aardhols vóór het ont- 

 staan der organismen het voorzienigheidsheginsel werkeloos is 

 geweest, en eerst later, *God weet om welke redenen, in 

 werking is getreden. De wiskundige regelmaat in de werking 

 dezer natuurkrachten was zelve reeds cene uiting van dit in- 

 telligent heginsel, dat dus van de beginne werkzaam moet zijn 

 geweest. Geen stofjesman kan eenige gronden aanvoeren voor 

 de bewering dat krachten co ipso met onverbreekbare logische 

 regelmaat moeten werken. Krachten en krachten die naar 

 vaste logische wetten werken zijn twee geheel verschillende 

 begrippen , en het is eene der vele plompe materialistische peti- 

 liones principii, wanneer ze door de minnaars van het blind- 

 heidsdogma worden vereenzelvigd. De teleoloog beweert, dat 

 de voortduring eener logisch-mathematische regelmaat een in- 

 telligenten, zij het overigens ook onkenbaren, bestaansgrond 

 doet onderstellen, en dat de verbinding der natuurkrachten 

 tot organismen eene voortdurende finaliteit in het Opperwezen 

 te kennen geeft. 



»De mensch is de maat aller dingen." Om de Natuur te begrij- 

 pen, bezitten wij geen ander middel dan den voorzeker zeer 

 doffen en mikroskopisch kleinen spiegel van ons eigen bin- 

 nenste. (*) Steeds zullen wij van ons zelven als van een mid- 

 delpunt hebben uit te gaan in onze pogingen om met ons 

 verstand in de om ons heen plaats hebbende feiten door te 

 dringen. Uitgaande nu van het middelpunt onzer ikheid 

 constateeren wij het bestaan van een doelbeoogend en vooruit- 

 ziend streefvermogen in althans dat gedeelte des Heelals, dat 

 wij ons ik noemen. Op de premisse van den samenhang aller 



PAULUS, I Kor. Xin 9 en 12. 



