81 



(liiigeii, die alle slechts in schijn zelfstandigheden zijn , houden 

 wij hel voor waarschijnlijk, dat ons slreefvermogen , onze spo- 

 radisch, als kortstondige flikkering, opduikende intuitie, bijzon- 

 dere uitingen zijn van eene algemeene, de gansche Natuur 

 doordringende Intelligentie en finaliteit. In eersten aanleg ai- 

 reede wordt deze apriorische meening empirisch gestaafd dooi- 

 de linalileit ilie in ons organisme werkzaam blijkt, ook daar 

 waar onze eigene handelingen ons reeds relatief onbewust 

 worden. Bij het bespelen van mnziekinstrumenten , bij de ver- 

 schillende handwerken , bij het hanteeren van verschillende 

 werktuigen , bij gymnastiek-, dans-, rij- en zwembewegingen 

 wordt aanvankelijk elke beweging door het I)ewnslzijn 

 der grootc hersenen geleid , en iedere afzonderlijke beweging 

 is dan tegelijk doel en middel der bewuste inspanning. 

 Zoodra er echter eenige vaardigheid in een dezer be- 

 wegingswijzen verkregen is, bestaat deze vaardigheid juist 

 daarin dat de afzonderlijke liewegingen in het geheel niet meer 

 door hel ikbewustzijn worden omsloten, maar alleen nog het 

 gezamenlijke doel van de som der bewegingen wordt vastge- 

 houden. Daardoor wordt dan de beweging aanmerkelijk 

 minder vermoeiend, en in de speciale gevallen is eerst 

 Ihans de voorwaarde vervuld, waaronder de handeling 

 Aw??5/handeling wordt, daar eerst nu aan den geest van het 

 individu de noodige vrijheid is gelaten om het beoogde idealis- 

 lische moment te omvatlen. De mogelijkheid nu voor de on- 

 dergeschikte zenuwcentra , om door het centraalbewuslzijn om 

 zoo te zeggen lot handlangersdienstcn te worden afgericht, wijst 

 op iets als inteUigentie ook buiten het groothersenbewuslzijn. 

 Is het duidelijk dat reeds de relatief onbewuste handelingen 

 op een teleologisch beginsel, ook buiten het bewustzijn , wijzen, 

 ook bij de geheel onbewuste processen in ons organisme blijft 

 de onderstelling van finaliteit, van een synthetisch en construc- 

 tief beginsel, noodzakelijk. Ik herinner hier aan de gezichts- 

 waarneming, waaraan noodwendig eene constructieve daad bij 

 de verwerking der middelpuntzoekende indrukken tot een aan- 







