8ü 



sohoiiweUjk geheel moei voorargaaii. Immers, er gaan vaiide 

 dingen geene beelden uil die in ons oog dringen, en in drie 

 afmetingen langs onze gezichtszennwen de hersens binnenwan- 

 delen. Ik herinner verder aan de consirnclie der sponsachlige 

 beenderenweefsels bijv. in de dijbeenderen , die geheel aan 

 de wellen der mechanica beantwoordl (^). Ik herinner aan de 

 meetkundige verhoudingen, die in de afmetingen van ons lichaam 

 zoowel als aan de voortbrengsels van menschelijke kunst te 

 vinden zijn [seclio aurca) {-), Qiwl muUa( In het algemeen is het 

 duidelijk, dat zoo de functiën des menschelijken geestes een 

 synlhelisch, construclief en teleologisch karakter dragen; zoo er 

 zich van den anderen kant niet dan hetzelfde grondbeginsel in 

 kond kan doen, dat in de geheele Natuur heerscht, de teleologie 

 in het bereik des bewustzijns niet uil het bewuslzijn zelf kan 

 stammen, m. a. w. evenmin eene causa sul of «oorzaak van 

 zich zelve" kan zijn als eenige zaak Ier wereld, niaar uitliet 

 wezen der Natuur moet afgeleid zijn, moge ovcrigelis de spe- 

 cifiek discursieve en bewuste vorm, van voorbijgaanden aard 

 wezen. Wij moeten dus besluiten, dat in het algemeen in 

 de organische voortbrengselen doeleinden beoogd en bereikt 

 worden. 



Den philosoof, die op de finaliteit wijst in het bewustzijn 

 des menschen , antwoordt soms de advocaat voor de doodver- 

 klaring des Heelals, dat wat wij wil noemen niet zelfstandige 

 oorzaak is, maar alleen de werking van andere, en wel natuur- 

 lijke en mechanische krachten. Met betrekking lot het dynamisch 

 schematisiue der Natuur moge deze stelling al dan niet waar- 

 heid bevatten; denkt men haar echter ten einde zooals zij 

 bedoeld is, dan volgt daaruit dat de heerlijkste en geniaalste 

 scheppingen van poëzie, plastiek, toon- en schilderkunst hun 

 toereikenden grond vinden in de meneren, die volgens de or- 

 ganische onlwikkelingsleer de eerste voorvaders des menschen 



('} «l(;ii)j». IMiilosopliic, dor Tcr.linik", nriinswijh 1877. I>lz. 107 vlg. 

 (-2) ll)i(|. ],lz. 1>()9 \h 



'r>' 



