85 



zijn. In zijn «welenschappelijken'* weerzin voor hel «onge- 

 grond , niels-verklarend en ongerijmd" boerengelool' aan eene 

 opperste Voorzienigheid komt de verdediger van een — alle dingen 

 natuurlijk vee! heter verklarend — universeel Onverstand al tot 

 verbazend schrandere onderslellingen. Wie zal den eenzijdigen he- 

 I uurder van de buitenzijde der verschijnselen gelooven, dat in onze 

 gedachtenwereld tegenover de mechanische voorwaarden van 

 ontstaan geen plus voorhanden isP Men erkenne toch de spon- 

 laneïteit in den menschelijken geest voor w^at zij in Averkelijk- 

 heid is: een mclaphysisch raadsel, en sophisticeere dit laatste 

 niet weg dooi' «ongerijmde en niets-verklarende" redenceringen. 

 Alle inwerkingen kunnen voor den Geest niets dan aanleidingen, 

 gelegenheidsoorzaken w^^rden , nooit echter deszelfs spontaneïleil 

 ontbeerlijk maken. Reeds het leercn spreken eens kinds kan 

 ninuner een zuiver passief proces zijn. 



Rij wijlen kunnen wij de spontaneïteit in de organische 

 naluur aan ons zelven bespieden bij het plotseling opduiken 

 van lichtbrengende gedachlen. Menigmaal namelijk geschiedt 

 het , dat lucn zich aan de doorgronding zet eener reeks van 

 teilen, en dat dan hun samenhang zich plotseling als dooreen 

 llils van intuïtie voor onzen geest ontsluiert, olschoon nog maar 

 belrekkelijk weinig waarnemingen zijn voorafgegaan. De phan- 

 tasie loopt dan de langzanie resultal en van methodisch onder- 

 zoek vooruit, en verbreidt licht over donkere verhoudingen. 

 Doch dit is slechts een bijzonder en in het oog loopend gezichts- 

 punt tot erkenning eener algenieene w^iarheid: het geheelo 

 onbewuste verloop dal aan onze bewuste gedachtenreeksen len 

 grojulslag ligt , moet door een doel gemotiveerd worden, anders 

 ware dat verloop, geen denken , waarin immers de doelbeooging 

 reeds begrepen is, maar een hoop onsamenhangende en verwarde 

 droombeelden. 



In de organische wereld w^ordt men van alle zijden genoopt 

 eeiui linaliteit of doelbeooi^iuff te erkennen. Het is bekend, dat 

 in tijden van groole sterfte len gevolge van oorlog, ziekte of 

 aiulerszins, de vruchlbaarheid van het vrouwelijk geslacht 



