85 



organismen wonende herstellingsvermogen. Wel beschouwd 

 kan men, afgezien van het dierlijk bewustzijn en het men^ 

 schelijk zelfbewustzijn , het geheele organische leven onder het 

 instinct rangschikken, daar dit, zooals Hautmann betoogt, als 

 een (intuïtief-) doelmatig handelen zonder bewustzijn van het 

 doel te omschrijven is. In het algemeen kan men de instinc- 

 tievc uitingen verdeelen in die welke tot zelfbehoud en die 

 welke tot behoud der soort worden verricht. Duidelijk komt 

 het bij deze organische uitingen aan het licht, dat het in het 

 natuurproces menschelijkerwijze gesproken eigenlijk nooit te 

 doen is om het geluk van het individu, maar om het belang 

 van het geheel ; en waar , om maar iets te noemen , het indi- 

 vidu zich zelf opoffert op aandrang zijns instincts, zooals dit 

 zoo menigvuldig voorkomt, daar 'geschiedt dit altijd in geval- 

 len waar het belang der soort in het algemeen den drang tot 

 zelfopoffering noodzakelijk maakt. Het eigenaardige bij het 

 instinct bestaat hierin, dat steeds slechts het middel tot het 

 doel , en wel bij lager staande dieren steeds slechts één of al- 

 lhans weinige gedeelten van het in veelvuldige onderdeden 

 spHtsbarc middel met bewustzijn gewild en volvoerd worden. 

 Dat het instinct niet enkel gevolg der materieele organisatie 

 kan wezen, volgt o. a. hieruit, dat aan de eene zijde de in- 

 stincten menigmaal geheel verschillend zijn bij gelijken lichaams- 

 bouw, en van den anderen kant bij verschillende organisatie 

 dikwijls dezelfde instincten voorkomen. Kortom, de onafhan- 

 kelijkheid des instincts van zuiver mechanische voorwaarden 

 dient erkend ; de grond ervan ligt dieper. Zooals van zelf spreekt 

 is overigens tot de uitvoering van een instinctmatig doel een 

 toepasselijk orgaan onontbeerlijk, maar in de bloote aanwe- 

 zigheid des orgaans ligt niet eens een motief voor de uitoefe- 

 ning op zich zelve der instinctmatige handelingen , laat staan 

 voor de iDijze der uitoefening. Dat het instinct niet blind 

 mechanisch kan worden verklaard, blijkt ook hieruit , dat elke 

 uiting ervan met functioneeren wacht, totdat een motief zich 

 voordoet . en er ook op doeltreffende wijze in de keuze der mid- 



