86 



delen al'wisseliiig i)laals hccri . zonder dat men overigens die 

 keuze op rekening van een (redeneerend) bewustzijn kan stel- 

 len. Ware eene instinctmatige handeling eene zuiver mecha- 

 nische resultante , dan moesten alle dierlijke instincten ten eerste 

 onophoudelijk werken en ten tweede zich altijd op dezelfde, en 

 wel schematische, wijze zich uiten, wat niet het geval is. 



Wanneer eene rups zich gaat verpoppen opdat uit haar een 

 vlinder ontsta, zoo zal wel de organische drang volgens 

 welken zij te werk gaat, als een teleologisch archon hehooren 

 Ie worden opgevat , en alle mogelijke , van achteren opgespoorde, 

 oorzakelijke samenhang harer bewegingen kan hieraan niets 

 veranderen. Wij dienen dus de aanwezigheid van doelbe- 

 ooging in de Natuur ook buiten hel individueel bewustzijn 

 te erkennen. Gelijk reeds is aangetoond, moest de mechanis- 

 tisch gezinde naturalist, die, omdat ons begrensd verstand te 

 kort schiet in het vinden en omvatten van het einddoal dei' 

 wereld, zich niet kan nederleggen bij de erkenning van eene 

 wel slechts fragmentarisch bewust wordende, maar toch al- 

 gemeen aanwezige, der Natuur inhaereerende , linaliteit, con- 

 sequent genomen dan ook zich zelven en ons en den dieren 

 alle bedoeüngen en oogmerken ontzeggen; want de teleoloog 

 veroorlooft zich, ook zich zelven tot de Natuur en de Wereld 

 te rekenen, en hij bewijst zelfs den uit atomen doelloos teza- 

 men gevlogen stoljesman de eer, hem daarbij ook mede te 

 tellen. Door de verwerping der mechanische uitlegging des 

 instincts wordt overigens in geenen deele de mogelijkheid ont- 

 kend, dat in de morphologische en moleculair-physiologische sa- 

 menstelling der hersenen , zenuwknoopen enz. praedisposities 

 ontstaan, die de onbewuste bemiddeling tusschen motief eii 

 instincthandeling lichter en gemakkelijker in de eene richting 

 <lan in de andere leiden. Veeleer is die onderstelling volkomen 

 overeenkomstig met het streven van het Wereldwezen, door 

 aanwending van mechanische middelen het eindoel op de toe- 

 |)asselijkste wijze te bereiken. 



Een der rijkste en })elangwekkendste hoofdstukken in de 



