87 



PhUosophie van het Onhewusle is (latgene, wat o\^v de onbe- 

 wnslc genocskraclil dei' Naluur liaiulell. Het levert sterke be- 

 wijzen vooi' (Ie oiiveniiijdelijkheid dei* oiiderslelling , dat bet 

 syiitbetiseb en constructief, dus teleologiscb element in de 

 Natuui' verder reikt dan enkel onze nienscbelijke bewustzijns- 

 spberen , en ons geestelijk verbindingsvermogen niet dan eene 

 bewuste en bijzondere uiting is van een overeenkomstig, de 

 gebeele Wereld doordringend beginsel. Dat de organische hee- 

 lingen niet gevolgen van een bewust voorstellen en willen des 

 menschen zijn, zal wel niemand betwijtelen, die slechts be- 

 denkt welk aandeel zijne bewustheid bij de genezing eener 

 wonde ol* breuk gehad heelt. Ja zelfs de krachtigste genezin- 

 gen hebben in de organismen juist dan plaats, wanneer het 

 bewustzijn zoover mogelijk is teruggedrongen, als in den die- 

 pen slaap. En dat naast die persoonlijke onbewustheid der 

 natuurlijke geneeskracht ook haar constructief, naar ideëele 

 verhoudingen zich regelend karakter onbestrijdbaar is, zal 

 ieder bevroeden , die slechts denkt aan het ontstaan van nieuwe 

 ledematen in de plaats van verloren deelen, ja zelfs van ge- 

 beele dieren uit afzonderlijke deelen van in stukken gesneden 

 organismen. Men bedenke wat het wil zeggen, wanneer men 

 bij dieren die een veranderingsproces hebben ondergaan, een 

 ontbrekend lid ziet aangroeien overeenkomstig de dan geldige 

 vormverhoudingen, alsof ook het ontbrekend lid de verandering 

 had medegemaakt. Kortom, wij hebben ons eens voor al de oude 

 waarheid weder Ie binnen Ie brengen, dat in het nat uur verloop , 

 ook buiten ons bewustzijn , het geheel [als ideëele vóórteekening) 

 er eerder is dan zijne deelen. 



Misgeboorten en dergelijke bewijzen tegen de teleologie niets, 

 daar deze niet gedacht wordt in den zin eener opheffing der 

 natuurmelten. Dat in bijzondere gevallen zich tekortkomingen 

 vooi'doen , is zeer goed te vereenigen met de gedachte van 

 doelmatigen aanleg der natuurkrachten tot verwezenlijking 

 van den typus der soort. Geen philosoof beweert , dat de al- 

 gemeene vóórteekening van het wereldproces in ieder bijzonder ge- 



