89 



vau de plaiiiiiatiglicid eens iialuurvei'sclüjiisels, eu de be- 

 weringen, dat die planniaügheid toch de resultante van 

 een blind-nieclianiscli lei ten verloop is, staat men voor het 

 volgend alternatief. Een van beiden: de planmatigheid doet 

 zich alleen toevallig op , behoort met andere woorden niet 

 tot het wezen van het mechanisch proces, dat het betrok- 

 ken verschijnsel uitmaakt ol' voortbrengt : of wel zij is er 

 een noodzakelijk gevolg van, d. w. z. behoort tot het 

 wezen eener mechanische werkelijkheid, In het eerste geval 

 wordt eene uit Nergenshuizen aangewaaide doelmatigheid be- 

 weerd, en daardoor 1° van een onwetenschappelijk verklarings- 

 beginsel, het toeval, gebruik gemaakt; ':i° wordt er een dua- 

 lisme in de wetenschap ingevoerd, dat met de strekking van 

 het moderne natuuronderzoek geheel in strijd is; 5° wordt 

 blijkbaar de hoofdstelling der mechanische wereldbeschouwing: 

 de verklaarbaarheid en doorgrondelijkheid der feitelijk voor- 

 handen planmatigheid uit mechanische oorzaken weder opge- 

 heven. In het andere geval is zoowel het toeval als het dua- 

 lisme van de hand gewezen , en dus de wetenschappelijkheid 

 bewaard. Maar waardoor? Toch alleen hierdoor, dat men 

 het begrip der doelmatigheid als wezenlijk bestanddeel in het 

 begrip mechanisme heeft opgenomen. Men erkent dus, dat hel 

 met noodzakelijkheid tot het wezen van het mechanisme 

 l)ehoort , doelmatige werkingen voort te trrengen. »Ik weet niet." 

 zegt Dr. Raphael von Koeber, (i) »wat men tegen deze zon- 

 «neklare gevolgtrekkingen zoude kunnen aanvoeren." De laatste 

 gevolgtrekking ligt voor de hand. De uitdrukking r> mechanische 

 ontwikkeling der Natuur'' moet, wanneer inen ^mechanisme'' niet , 

 zoo als het behoort, als hemiddelingsloeslel opval, als een systeem 

 van middelen, die op de immanentie wijzen vau een doel, voor 

 eiken mensch met logische dressuur den zin hebben eener »doel- 

 looze doelmatigheid," d. iv. z. van een y>houten ijzer." 



Dat ware dan de voorloopige uitkomst onzer overwegingen. 



'O »Das phiiosbpliisclu; Sysfeni ëduard von Kartmanns," Breslau 1884, 

 blz. 271 . 



