91 



staaiisgroiul <ler (lingeii In hol algemeen, als iiituitiet'-intclli- 

 gent moet worden gedacht. Ik voor mij schroom niet, heslist 

 ie verklaren , dat de onderstelling van een met ahsolunt hlinde 

 noodzakelijkheid verloopend natunrproces op mij den indruk 

 van ahsoluten onzin maakl. Van eeuwigheid tot eeuwigheid 

 door te warrelen, zooals de malerialistisch en eenzijdig-ato- 

 mistisch gedachte Natuur zoude doen , zonder met dat hlind 

 i'ewarrel ook maar eene schrede verder Ie komen — dat is 

 wanhopig dom , en wel geschikt om ons de vraag te ontlok- 

 ken , van waar dan in Godes naam ons eigen denken en stre- 

 ven ons zijn komen aanwaaien. Men mag wel vnigen : van 

 waar dan dat inzicht , dat die algemeene hlindheid hegrijpt en 

 hetoogt 't Een Cretin ware een God , vergeleken hij de hlinde , 

 in een eeuwigen tredmolen loopende, Natuur der stoljesman- 

 nen. Van het standpunt des gevoels van instemming en af- 

 keuring, dat zich in ons denken met.de hegrippen verstand 

 en onverstand verhindt, moet de Natuur hereikhare doeleinden 

 hehhen , moge het voor het overige waar zijn, dat deze niet 

 dan met veel last en leed kunnen worden hereikt. Daarom 

 zal hij, in wien het logisch gevoel levendig is, aan de waanzin- 

 nigste dialekliek en het verst gedreven miserahilisme nog de 

 voorkeur geven hoven eene volslagen hlinde en hotte, grond- 

 en doelloos dooreenwarrelende wereld van doode stoljes , en die 

 overlaten aan de » verlichte" minnaars van het stompzinnige. 

 Waanzin is nog altijd zin; volslagen 5/o//i/>zinnigheid kan niet 

 eens waanzin worden , hoewel zij een verstandig mensch daar- 

 loe hrengen kan. Reeds hierom kan de reaal-dialektiek, de 

 dynamische verevening van tegenstellingen in het natuurproces 

 niet geheel zonder idee en logica wezen. In vroegere tijden 

 lieel't men het atheïsme en materialisme met den hrandstapel 

 hedreigd; tegenwoordig kan men een dergelijk harharisme al- 

 leen verzoeken , zich uit het gezelschap van fatsoenlijke en 

 verstandige lieden Ie verwijderen, en zich terug te trekken 

 onder het gezelschap van de oroletariërs des geest. (') 



(O Vgl. M. Venetianer, »der Aligeisi," Beulijn 1874, biz. 221 



