92 

 II. 



Mijne Hccrt'H ! 



Iii (Ie cerslc lielll onzer overwegingen hcl)l)cn Avij in hel 

 algemeen en langs verschillende wegen leeren inzien dat het 

 hegrip Natuurwet , zal het strooken met eene deugdelijke opvat- 

 ting van de kalegoric der nooihakeliikheid, ook heide zijden 

 der verschijnselen dienl te omvatten, en men daarhij niet 

 uitsluitend de eene, ohjectieve en aposteriorische zijde als 

 geldig mag aanmerken. Wij hehhen gezien,, dat eene zuiver 

 aposteriorische, enkel op de ohjectieve zijde der verschijnselen 

 hetrokken . oorzakelijkheid nooit op zich zelve volledig kan wezen 

 even weinig als aan een cirkel de convexe huitenzijde als 

 alleen hestaande kan worden gedacht; wij hehhen hegrepen 

 dat een aposteriorisch heschouwde samenhang van het natuur- 

 verloop evenmin zijne keerzijde kan missen, als eene enkel uit 

 geestelijke zelfwaarneming gelrokken doelbeoofjituf , waarhij wij 

 lot de voorstelling eener Voorzienigheid zouden geraken, met 

 lerzijdestelling van hel hegrip eener mechanische natuurwet. 

 Het is ons duidelijk geworden, dat eene deugdelijke opvatting 

 der natuurlijke noodzakelijkheid, eene zoodanige dus die in 

 hoogslen aanleg den toets der kritiek kan doorstaan, zóó moei 

 wezen, dat zij hinnen- en huitenkant des natuurverloops, de 

 subjectieve zoowel als de ohjectieve zijde, /Imliteit zoowel als 

 causaliteit, als keerzijden in zich hevat. Het materialisme als 

 ivereldheschouwimj is daarmede geoordeeld: het kan voortaan 

 alleen nog als stelregel van onderzoek dienst doen. 



Voornamelijk de levensleer is het , die ons genoopt heeft een 

 constructief en voorheschikkend heginsel te erkennen in den 

 hovenzinnelijken bestaansgrond der verschijnselen. (^) «Nemen 



(Ij «Zweckmiissigkeil in der Naliir zu leugneii . isl cine Bcliauplung doren 

 -MonsU'Oses Joden , der dio oiganische Natuur nur irgeiid gcnauer kennen 

 gelernl hal, in die Augen springt." Schoponhauer . W. a. W. u. V., I12.2G. 

 vgl. ook .Vilalismus und Meclianisnius." oeno voordracht van G. lUjNGE,|)ror. 

 der pliysiologie ie Bazel. Loipzig. 1886. 



