100 



tnag men beweren, dat eene beoogde planmatigheid in de 

 bewegingen der lichamen met klem niet te bewijzen is; de 

 mogelijkheid van een blind-mechanisch ontstaan onzer wereld- 

 orde is zelfs proefondervindelijk te verduidelijken. Ik herinner 

 aan de proef van Plateau , waarin het ontstaan van ons 

 zonnestelsel volgens de onderstelling van Kant en Laplace , door 

 middel van olijfolie, water en wijngeest aanschouwelijk wordt 

 voorgesteld. (^) Toch wane men niet, dat met de hier gemelde, wel- 

 licht te gul gedane, concessie voor de bUnd- en doodverklaring 

 der Natuur in laatsten aanleg veel gewonnen is. Diep geheim- 

 zinnig moet het blijven , dat wij menschen het gewaande doode 

 verloop der wereldwording als gedachte vermogen te recon- 

 strueeren; diep geheimzinnig ook blijft ten slotte de aanwezig- 

 heid van wiskundige, dus logische wetten in die blinde 

 Natuur zelve. Juist bij de bewegingen der hemellichamen, 

 herleidbaar als zij zijn tot wiskundige formules , voortgebracht 

 door het menschelijk denkvermogen, en waarbij , voor zooverre 

 ons alle uitwendige omstandigheden bekend zijn, het gevolg 

 zich met nimmer falende zekerheid laat voorspellen, — juist in 

 dit hardnekkig vasthouden der oorzaak aan hare werking wordt 

 het ons recht voelbaar, dat de natuurwet in het kosmisch 

 proces zelve weder een raadsel is. Lieden, die dieper door- 

 denken, zullen zich uit dien hoofde even zeker te allen tijde 

 over het vallen van een steen verbazen, als het volk deze 

 verbazing nimmer begrijpen zal. 



Geeft de toepassing der Darwinistische formule op het ont- 

 staan der anorganische wereldorde een zekeren steun aan den 

 voorstander van een blind-werktuiglijk naturahsme, gelijk dat 

 in natuurkundige kringen tegenwoordig veelal den boventoon 

 voert, zoo schiet deze toch beslist te kort, waar het de orga- 

 nische ontwikkeling geldt. Ik wil niet eens rhetorische munt 

 slaan uit de principieele onverklaarbaarheid van het leven zelf, 

 uit de volslagen ondoorgrondelijkheid van het primitiefste 



(1) Intusschen vgl. men over de nevelhypothese D. Von Schütz, »Das 

 exacte Wissen der Naturforscher (Mainz 1878),", blz. 83—93. 



