1012 



des verstands is , zoodat verstand tot macht voert ; doordat hij 

 verder zich het erlangen van macht als menschelijk doel voor 

 oogen stelt, beschouwt hij den mensch met meerdere kennis en 

 scherpzinniger verstand als hooger staande, en past dan deze 

 onderscheiding ook op de dieren toe. Objectief genomen is echter 

 alleen dan het meer scherpzinnige verstand ook het hoo- 

 gere, wanneer eene zoo groot mogelijke verstandsontwikkeling 

 of een harer gevolgen objectief oogmerk is der Natuur , en niet 

 enkel subjectief gesteld doel des menschen. Ontbreekt een 

 immanent natuurdoel, dan is van zelf het geheele natuur- 

 verloop niets dan onverschillige verandering en beweging, doel- 

 looze overgang van het een tot het ander, en hebben wij ons 

 alleen nog op hopelooze wijze te verbazen over de vreemde 

 begoocheling , die ons gradueele verhoudingen in de wereld der 

 levende wezens doet zien. Bestaan er zakelijk genomen enkel 

 onverschillige toestanden, alle met dezelfde rechten, toestanden , 

 die zich eerst van een subjectief menschelijk gezichtspunt als 

 hooger en lager voordoen , dan bestaat er in waarheid ook geenc 

 organische ontwikkeling, en wordt dit woord een klank zonder 

 beteekenis in den mond van een materialistisch gezinden Dar- 

 winist: zal er eene objectieve ontwikkeling plaatshebben, dan 

 moet er ook eene beoogde opklimming voorhanden zijn. 



Wij hebben in de organische ontwikkelingsleer wel te 

 onderscheiden tusschen volmaaktheid van schikking en overeen- 

 stemming ten opzichte van den gegeven levenstoestand , en de 

 verhooging van volkomenheid wat betreft de opvoering en ont- 

 vouwing des levensdoels op zich zelf, benevens de hieraan 

 dienstbare opvoering der organisatie. Wigand verduidelijkt 

 beide soorten van volmaaktheid door het toepasselijk voorbeeiil 

 van een uurwerk. Een uurwerk bezit volledige accommodatie aan 

 het doel van zijn bestaan , dat in een richtigen gang bestaat, wan- 

 neer het werk eenvoudig correct en vrij van gebreken is afge- 

 werkt ; het bezit daarentegen betrekkelijke hoogte van organisa- 

 tie, als het niet alleen het uur aanwijst, maar ook de minuut , 

 misschien ook de seconde, of zelfs de schijngestalten der maan 



