1^7 



doeleinden de verdere anorganische bouwstoffen en elementaii*e 

 krachten dienstbaar Ie maken. 



Voor zooverre wij kunnen nagaan, vormt de mensch in de 

 geschiedenis onzer aarde een keerpunt, waar de verhooging 

 van organisatie in hoofdzaak tot de denkorganen beperkt wordt, 

 en de scala van geestelijken vooruitgang in de plaats van de 

 scala der vormont wikkeling treedt. Wel beschouwd is dus 

 ook de geschiedenis der menschelijke beschaving slechts een 

 onderdeel in het groote geheel der organische evolutie, Hoe 

 ScHOPENHAUER dc mecuiug konde voorstaan , dat alleen in het 

 noodlot van den enkele , niet echter in de wereldgeschiedenis 

 plan en samenhang bestaat (*) , is mij volslagen onbegrijpelijk. De 

 toestand der menschheid is evenzeer een ontwikkelingsproduct 

 als die van den afzonderlijken mensch , en bevat evenzeer 

 eenen noodzakelijken samenhang. Het is blijkbaar persoonlijke 

 afkeer van de voorstelling eener Voorzienigheid , die hem deed 

 leeren , dat de wetten, die voor de afzonderlijke wateren geldigheid 

 bezitten , geene beteekenis hebben voor den grooten stroom der 

 geschiedenis, die toch slechts uit en door de kleine beken en 

 stroompjes gevormd wordt. Op talrijke afzonderlijke plaatsen is 

 in den historischen tijd de universeele Logos als historische Idee 

 werkzaam geweest, om dan op eens zijne verschillende beken in 

 dezelfde stroombedding te leiden. Dit was het geval met de 

 beschaving der Joden, die der Hellenen en die der Romeinen, 

 waarvan de eerste als ethisch-religieus, de tweede als aesthe- 

 tisch-philosophisch , en de derde als jurldisch-poKtisch te be- 

 schouwen is. De samenkomst en verbinding dezer drie 

 geestesrichtingen in de barbaarsche maar krachtige Germanen, 

 onder toetreding der Slaven en terugdringing der Kelten, bracht 

 aanvankelijk eene geduchte daling en inkrimping van het ge- 

 zamenlijk beschavingspeil te weeg, en was het begin der 

 zoogenoemde Middeleeuwen, waaruit zich echter de Logos der 

 Geschiedenis in den nieuweren tijd allengs met drievoudig en 

 nog meer versterkte kracht begint te verheffen. In de ontzet- 



(I) Parerga I, biz. 210. 



